Skip to content
Црна Гора за една година заштедила повеќе од 9 милиони евра преку европскиот платен систем СЕПА, додека Македонија пријави заштеди од над 5 милиони евра. Иако преку македонските банки биле реализирани повеќе од двојно поголем број трансакции и значително поголем финансиски промет, пријавените заштеди се помали. Разликата отвора интересно економско прашање: дали граѓаните и компаниите во Македонија можат дополнително да ги намалат банкарските провизии и колку различните тарифни политики влијаат врз придобивките од европската платежна интеграција?
Најновите податоци, објавени на 14 октомври од Централната банка на Црна Гора, покажуваат дека граѓаните и компаниите во оваа земја оствариле директни заштеди од над 9 милиони евра во првата година од користењето на Единствената област за плаќања во евра – СЕПА.
Од 7 октомври 2025 година во Црна Гора биле реализирани повеќе од 237.000 трансакции, со вкупна вредност од 4,2 милијарди евра. За истиот едногодишен период, Македонија пријави повеќе од 581.000 трансакции, со вкупна вредност од околу 11 милијарди евра, додека заштедите за граѓаните и стопанството се проценети на над 5 милиони евра.
Иако двете земји оствариле значителни придобивки од приклучувањето кон СЕПА, разликата меѓу објавените резултати е впечатлива.
Македонија има повеќе трансакции, Црна Гора пријавува поголеми заштеди
Податоците од централните банки покажуваат различна слика за користењето на европскиот платен систем.
| Показател | Македонија | Црна Гора |
|---|---|---|
| Број на трансакции | Над 581.000 | Над 237.000 |
| Вредност на трансакции | 11 млрд. € | 4,2 млрд. € |
| Пријавени заштеди | Над 5 млн. € | Над 9 млн. € |
| Период | Прва година | Прва година |
Македонија реализирала приближно два и пол пати повеќе трансакции и над два и пол пати поголема вредност на плаќања.
Но Црна Гора пријавува повисоки вкупни заштеди. Ова не значи автоматски дека македонските банки наплатуваат повисоки провизии или дека црногорскиот систем е поефикасен.
За вистинска споредба потребни се податоци за претходните провизии, структурата на трансакциите, висината на плаќањата и методологијата со која централните банки ги пресметуваат заштедите.
Сепак, податоците покажуваат дека формалното приклучување кон СЕПА не е единствениот фактор што ја определува финансиската корист за граѓаните и компаниите.
Во Црна Гора просечната провизија паднала од 73 на 5,71 евра
Особено интересни се податоците на Централната банка на Црна Гора за намалувањето на банкарските надоместоци.
Пред оперативното приклучување кон СЕПА, просечната цена на меѓународните трансфери преку системот SWIFT изнесувала 73,40 евра. Со користењето на СЕПА, просечниот трошок се намалил на 5,71 евра по трансакција. Тоа претставува намалување од над 92 проценти.
Кај електронските плаќања на физичките лица, просечната провизија паднала од 57,34 на само 1,82 евра. За компаниите, трошокот за меѓународни трансакции се намалил од 54,62 на 5,96 евра.
Овие бројки покажуваат колку голема финансиска разлика може да создаде преминувањето од традиционалните банкарски канали кон европскиот систем. Црногорската централна банка претходно воведе и ограничувања на максималните провизии.
За електронските трансфери до 20.000 евра беше поставена максимална провизија од 1,99 евра, додека за поголемите електронски плаќања беше утврден максимален надомест од 25 евра.
За првиот дневен трансфер до 200 евра за физички лица беше предвидена речиси симболична провизија. Токму ваквата тарифна политика претставува една од важните разлики што заслужуваат внимание при споредбата со Македонија.
Во Македонија провизиите паднале до деветпати, но колку уште може да се намалат?
Според податоците што Народната банка ги објави на 7 октомври, Македонија во првата година од оперативното приклучување кон СЕПА реализирала трансакции во вредност од околу 11 милијарди евра. Платежниот систем веќе учествува со околу 69 проценти во прекуграничните плаќања во евра.
Народната банка соопшти дека провизиите се намалени до шестпати за граѓаните и до деветпати за компаниите во споредба со претходниот модел на кореспондентно банкарство. Тоа е значително олеснување за домашната економија.
Но за разлика од црногорското соопштение, објавените македонски податоци не даваат единствена просечна цена на трансакцијата пред и по воведувањето на СЕПА.
Поради тоа, од јавните податоци не може директно да се утврди дали просечната провизија во Македонија е повисока или пониска од онаа во Црна Гора. Токму тука се отвора простор за поголема транспарентност.
За граѓаните и компаниите би било корисно Народната банка да објавува споредливи показатели за просечните провизии, заштедите по категории корисници и разликите меѓу банките. Тоа би овозможило да се процени дали придобивките од европскиот платен систем се користат во најголема можна мера.
Црна Гора воведе и инстант плаќања – што следува за Македонија?
Покрај приклучувањето кон СЕПА, Црна Гора во јули 2026 година започна со воведување национален систем за инстант плаќања, во рамките на проектот TIPS Clone поддржан од Светската банка.
Целта на ваквата инфраструктура е да овозможи побрз трансфер на пари, со достапност на услугите во текот на целото деноноќие. И Македонија работи на модернизација на платежниот систем и негово поврзување со европската инфраструктура.
Токму ова било една од темите на разговорите на гувернерот Трајко Славески со претставниците на Светската банка на годишните средби во Бангкок.
Во фокусот биле воспоставувањето национален систем за инстант плаќања, поврзувањето со земјите од Западен Балкан и интеграцијата со системот ТИПС на Европската централна банка.
Развојот на овие системи е особено важен за компаниите, бидејќи побрзото извршување на плаќањата може да придонесе за подобра ликвидност и поефикасно финансиско работење. Но за граѓаните и фирмите најважно ќе биде колку услугите ќе чинат и кога ќе станат целосно достапни.
Зошто разликата од четири милиони евра е важна?
Разликата меѓу пријавените заштеди на Македонија и Црна Гора не треба да се толкува како директен показател за успешноста на едната или другата држава. Црна Гора користи евро како домашна валута, додека Македонија има сопствена валута, што исто така создава разлики во платежните навики и структурата на трансакциите.
Дополнително, пресметките на заштедите зависат од споредбените провизии што биле наплатувани пред воведувањето на СЕПА.
Земја во која старите провизии биле значително повисоки може да пријави поголеми заштеди по трансакција, дури и ако новите провизии не се најниски. Но споредбата покажува дека постои важна тема за домашната банкарска регулатива: дали конкуренцијата меѓу банките и постојните правила обезбедуваат доволно ниски надоместоци за сите категории корисници?
За малите и средните компании што редовно плаќаат кон странство, секое дополнително намалување на провизиите може да значи помали оперативни трошоци. За граѓаните, особено оние што испраќаат или примаат пари од странство, поевтините трансфери значат поголем дел од средствата да останат во семејниот буџет.
Македонија и Црна Гора заедно пријавуваат повеќе од 14 милиони евра заштеди во првата година од користењето на СЕПА. Но додека Црна Гора објавува детални податоци за просечните провизии и нивното намалување, за македонските корисници останува важно прашањето колку дополнително може да се поевтинат прекуграничните плаќања и дали домашниот банкарски систем целосно ги искористува можностите на европската платежна интеграција.
