Skip to content
Европа влегува во период на продолжена енергетска неизвесност, а високите цени на дизелот и другите енергенти би можеле да се задржат најмалку до летото 2027 година. Војната во Украина, конфликтите на Блискиот Исток, проблемите со рафинериите и нарушените транспортни рути создаваат сериозен притисок врз снабдувањето. Енергетскиот експерт Андреј Носков предупредува дека краткорочните мерки нема да бидат доволни за стабилизација на пазарот, додека Меѓународната агенција за енергија проценува дека недостигот од дизел може да продолжи и во 2027 година.
Цената на суровата нафта се движи околу 105 долари за барел, но проблемите на европскиот енергетски пазар се многу подлабоки од самото поскапување на нафтата. Особено е погоден дизелот, кој има клучна улога во транспортот, земјоделството, индустријата и снабдувањето со производи.
Експертот за енергетска политика и безбедност Андреј Носков, во изјава за „Евроњуз Србија“, предупредува дека најсилен притисок чувствуваат европските земји, особено оние во југоисточниот дел на континентот.
Според него, причините се комбинација од геополитички конфликти, намалена достапност на одредени видови сурова нафта и ограничувања во капацитетите за нејзина преработка.
Зошто дизелот поскапува повеќе од очекуваното?
Носков објаснува дека цената на дизелот не зависи исклучиво од цената на суровата нафта. Важно е и каква нафта е достапна на пазарот, бидејќи различните видови имаат различни карактеристики при преработката.
Војната меѓу Русија и Украина, како и судирите на Блискиот Исток, влијаат врз снабдувањето и работата на рафинериите. Дополнителен проблем претставуваат нападите врз енергетската инфраструктура и зголемените трошоци за транспорт и осигурување на нафтените танкери.
Податоците од Меѓународната агенција за енергија покажуваат дека загубите во снабдувањето со дизел од Блискиот Исток и Русија во септември достигнале околу 1,3 милиони барели дневно, што претставува приближно 4,5 проценти од светската побарувачка.
Поради недостигот, маржите при преработката на дизел достигнале рекордни нивоа, а глобалниот пазар би можел да остане под притисок до втората половина на 2027 година.
Ни стратешките резерви не се трајно решение
Обидите за намалување на цените преку ослободување дел од стратешките резерви можат привремено да го зголемат снабдувањето, но според Носков, не ги отстрануваат главните причини за кризата.
Тој предупредува дека дополнителната понуда на американскиот пазар би можела да ги намали тамошните цени, но и да ја намали мотивацијата на рафинериите да произведуваат повеќе дизел.
Таквиот развој на настаните потенцијално би значел помали количини за извоз во Европа, која во голема мера зависи од меѓународното снабдување.
Носков смета дека без вистинско смирување на геополитичките конфликти тешко може да се очекува трајна стабилизација на цените.
Во меѓувреме, Меѓународната агенција за енергија предупредува дека и покрај ослободувањето на резервите, залихите остануваат под притисок.
Енергетската криза повторно ја притиска европската економија
Високите цени на енергентите станаа една од централните теми на европскиот самит на 15 октомври.
Според „Фајненшл тајмс“, европските цени на природниот гас пораснале за околу 140 проценти, додека дизелот приближно двојно поскапел од почетокот на воениот конфликт меѓу САД, Израел и Иран.
Земјите членки на ЕУ бараат начини да ги ублажат последиците врз домаќинствата и компаниите, но постојат разлики околу потребните мерки.
Дел од владите бараат поголема фискална флексибилност за субвенционирање на енергијата, додека други инсистираат на долгорочни структурни решенија.
Што значи скапиот дизел за Македонија?
Иако Македонија не е директен учесник во конфликтите што го нарушуваат снабдувањето, како мала и увозно зависна економија е изложена на промените на меѓународните цени на нафтените деривати.
Продолженото поскапување на дизелот би можело да предизвика дополнителни трошоци за транспортните компании, земјоделците, производителите и трговците.
Ефектите можат постепено да се пренесат и врз цените на производите што секојдневно ги купуваат граѓаните, особено храната, поради трошоците за производство и дистрибуција.
Сепак, колку од меѓународното поскапување ќе се пренесе врз домашните цени зависи и од движењето на курсот на доларот, даночната политика, регулаторните одлуки и конкуренцијата на пазарот.
За македонската економија, продолжената неизвесност на пазарот на дизел значи и зголемен ризик за трошоците на компаниите и инфлациските очекувања.
Носков: Не очекувајте евтини енергенти пред летото 2027 година
Енергетскиот експерт оценува дека европските земји мора да се насочат кон долгорочни решенија, наместо да се потпираат исклучиво на привремени интервенции.
Меѓу можните мерки ги издвојува обезбедувањето долгорочни договори за снабдување со сурова нафта, подобрата регионална координација на рафинериите и намалувањето на зависноста од дизелот.
Како една од можностите го посочува и зголеменото користење на железничкиот транспорт, особено за превоз на стоки.
Неговата процена е дека високите цени на енергентите ќе се задржат најмалку до следното лето.
Предупредувањето добива дополнителна тежина со најновите процени на Меѓународната агенција за енергија, според кои глобалниот недостиг на дизел би можел да продолжи длабоко во 2027 година.
Тоа не значи дека цените ќе растат непрекинато, но укажува дека Европа и земјите од Западен Балкан треба да се подготват за продолжен период на нестабилност.
За Македонија, најголемиот ризик не е само цената што граѓаните ја плаќаат на бензинските пумпи, туку можноста скапиот дизел повторно да ги зголеми трошоците за производство, транспорт и живот.
