Skip to content
ВМРО-ДПМНЕ го носи името на историската револуционерна организација, се повикува на нејзините личности и ја користи нејзината симболика. Но колку од идеите на револуционерите навистина се препознаваат во современата партија? На 23 Октомври, Денот на македонската револуционерна борба, се отвора суштинското прашање за разликата меѓу наследувањето на историските симболи и доследноста кон вредностите.
Истото име, различни историски цели
Македонската револуционерна организација, основана во Солун во 1893 година, настанала во услови на османлиска власт и политичка неслобода. Нејзината борба била насочена кон автономија, организирање на населението и ослободување од постојниот поредок.
ВМРО-ДПМНЕ е основана во 1990 година, во периодот на распаѓањето на југословенскиот политички систем и воведувањето на повеќепартиската демократија. Се развила како национална, конзервативна и демохристијанска партија.
Разликата е суштинска. Историската организација се борела за политичка самоуправа во рамките на една империја, додека современата партија се натпреварува за власт и управува со независна држава.
Затоа политичката легитимност на денешното ВМРО-ДПМНЕ не произлегува од револуционерите од 1893 година, туку од демократските избори, Уставот и одговорноста пред граѓаните.
Автономијата како идеал, државата како одговорност
Една од основните идеи на револуционерното движење била автономијата на Македонија, иако различни струи имале различни замисли за нејзината политичка иднина.
За значаен дел од револуционерите, автономијата претставувала стремеж Македонија да не биде целосно зависна од надворешните центри на моќ.
Денешното ВМРО-ДПМНЕ го поставува зачувувањето на националниот идентитет и државниот суверенитет меѓу своите централни политички определби.
Но автономијата во Османлиското Царство и суверенитетот на независна држава не се ист политички концепт. Денес самостојноста не се мери само преку заштитата на националните симболи, туку и преку независноста на институциите, владеењето на правото и демократската контрола врз власта.
Револуционерите против поделбите, современата политика со нови етикети
Можеби најинтересната споредба се наоѓа во историските документи на самата револуционерна организација.
Во Уставот на Тајната македонско-одринска револуционерна организација од 1896 година, меѓу целите се наведува обединувањето на незадоволното население, без разлика на народноста, во борбата за политичка автономија.
Вториот член предвидува спротивставување на шовинистичките пропаганди и националните расправии што го разделуваат населението.
Тоа не значи дека историското ВМРО било ослободено од национални противречности, насилство или внатрешни пресметки. Но, во неговите програмски документи поделбите биле препознаени како пречка за заедничката политичка цел.
Во политичкиот речник на ВМРО-ДПМНЕ, поделбата на „патриоти“ и „предавници“ со години се користи за разграничување меѓу сопствените политички позиции и оние на противниците. Особено во расправите за националниот идентитет, името на државата и односите со соседите, политичките несогласувања неретко се претставуваат како прашање на патриотизам, наместо како легитимни разлики во ставовите.
Во поновата политичка комуникација се појави и квалификацијата „талог на општеството“. Изразот што го употребуваше премиерот Христијан Мицкоски стана дел и од партиската комуникација на ВМРО-ДПМНЕ. Според анализата на „Вистиномер“ од септември 2026 година, зборот „талог“ бил употребен во 66 партиски објави во период од 38 дена, а во дел од соопштенијата директно бил поврзан со СДСМ.
Овде се отвора значајна противречност: историската организација во своите програмски документи предупредувала на опасностите од поделбите, додека современата политичка реторика понекогаш ги претвора неистомислениците во непријатели што треба да бидат дисквалификувани.
Споредбата покажува колку е важно политичкото наследство да се разгледува и преку принципите, а не само преку симболите.
Од револуционерна симболика до државна архитектура
Во периодот од 2006 до 2017 година, ВМРО-ДПМНЕ доби можност своето разбирање на националната историја да го преточи во државни политики.
Со воведувањето на 23 Октомври како државен празник во 2007 година, а особено преку проектот „Скопје 2014“, историските личности и симболи добија нова улога во јавниот простор.
Револуционерното минато стана дел од архитектурата, спомениците и официјалната визуелна претстава на државата.
Академските истражувања за „Скопје 2014“ укажуваат на етноцентричен историски наратив, недоволна застапеност на другите заедници, ограничено учество на јавноста и силно политичко влијание врз реализацијата.
Прашањето не е дали револуционерите заслужуваат споменици, туку кој одлучува како ќе биде претставена заедничката историја и дали државните симболи служат за обединување или за потврдување на една партиска интерпретација на минатото.
Симболиката на моќта е видлива и во седиштето на ВМРО-ДПМНЕ, познато како „Белата палата“, со архитектура што потсетува на дворец. Партијата располага со повеќе од 100 недвижности, а нејзиниот имот се проценува во десетици милиони евра. Контрастот е впечатлив: од револуционерна организација создадена во илегала до партија со монументално седиште и значително имотно богатство.
Наследството не се докажува со името
ВМРО-ДПМНЕ може да се повикува на револуционерната традиција, но историското име само по себе не е доказ за идеолошка доследност.
Историското ВМРО било сложено движење со различни политички струи, национални концепции и внатрешни противречности. Неговото наследство не може целосно да се изедначи ниту со современата десница, ниту со левицата.
Сепак, историските принципи овозможуваат вредносна споредба.
Ако автономијата била стремеж за политичка самостојност, денешната одговорност е изградба на институции независни од партиската волја.
Ако надминувањето на националните расправии било програмска цел, современиот демократски предизвик е почитување на граѓаните независно од нивната етничка припадност и политичко уверување.
Ако револуционерите се бореле против политичко потчинување, денес таа идеја отвора прашања за партиското влијание врз државните институции.
Ова не значи дека револуционерите од XIX век ги застапувале современите демократски концепти. Но нивните идеи можат да послужат како основа за преиспитување на политиката што денес се повикува на нив.
Историското ВМРО се борело за политичка слобода во услови на империјална власт. Денешното ВМРО-ДПМНЕ има можност и обврска да ја практикува таа слобода во независна демократска држава.
На 23 Октомври, затоа, прашањето не е само кој го наследил името на револуционерната организација, туку како се толкуваат и применуваат нејзините историски идеали.
Историското наследство не се потврдува со бројот на спомениците, партиските знамиња или говорите за патриотизмот. Неговата вредност се проверува преку политичките постапки.
