Skip to content
На хрватскиот остров Црес се наоѓа езеро до кое туристите не смеат да се приближат, иако претставува една од најнеобичните природни знаменитости на Јадранот. Вранското Езеро нема ниту една видлива притока, неговото дно се спушта 61,5 метри под нивото на морето, а пристапот е строго забранет бидејќи од неговата вода зависат жителите на два острова.
Сместено меѓу ридовите во внатрешноста на Црес, езерото зафаќа површина од 5,75 квадратни километри и содржи приближно 220 милиони кубни метри слатка вода.
Неговата најголема длабочина изнесува 74,5 метри, додека површината на водата се наоѓа во просек 13 метри над морското ниво. Тоа значи дека најдлабокиот дел од езерското дно е 61,5 метри под нивото на Јадранското Море.
Овој природен феномен во географијата е познат како криптодепресија – езеро чија површина е над морското ниво, но неговото дно се наоѓа под него.
Уште понеобично е што во Вранското Езеро не се влева ниту една видлива река или поток. Нема ниту видлив површински истек, а потеклото и обновувањето на неговите огромни резерви слатка вода со децении биле предмет на научни истражувања.
Според хидролошките испитувања, езерото се напојува од врнежите што се собираат во неговото сливно подрачје. Геолошката структура на теренот овозможува задржување на водата и спречува нејзино брзо истекување во морето.
Иако морската вода може да навлезе во подлабоките карстни слоеви, притисокот на големата маса слатка вода го ограничува нејзиното понатамошно продирање.
Токму оваа природна рамнотежа го прави езерото исклучително чувствително. Доколку нивото на водата значително се намали, постои опасност солената морска вода да навлезе во слатководниот систем и да го загрози квалитетот на водата за пиење.
Вранското Езеро е главниот извор на питка вода за островите Црес и Лошињ, а водоснабдителниот систем опфаќа и помали околни острови, вклучително и Иловик.
Поради исклучителната чистота на водата, нејзината заштита има предност пред туристичкото користење на просторот.
Затоа крајбрежјето е дел од строго заштитена водоснабдителна зона. Капењето, риболовот, пловидбата и рекреативните активности во непосредна близина на езерото не се дозволени.
За посетителите се достапни само одредени панорамски точки на околните возвишенија, од кои може да се види неговата сина површина опкружена со медитеранска вегетација.
Забраната се спроведува и со физичко обезбедување на пристапите. Во јули 2026 година локалната полиција истражуваше оштетување на заштитната ограда, откако непознат сторител се обидел насилно да ја пробие на две места.
Езерото го добило името по блиското село Врана. Локалното население со векови го нарекувало едноставно „езерото“, а називот Вранско го запишал италијанскиот патописец Алберто Фортис во 18 век.
За неговото потекло постои и локална легенда според која на дното се наоѓа потонат замок, уништен во голема поплава. Станува збор за народно предание, а не за научно потврдено објаснување.
Денес научниците го поврзуваат настанувањето на езерото со геолошките промени по последното ледено доба и со постепеното собирање слатка вода во карстната депресија.
Иако Црес е познат по плажите, заливите и недопрената природа, Вранското Езеро има поинаква улога. Неговата вредност не е во можноста да привлече што повеќе посетители, туку во зачувувањето на водата од која зависи секојдневниот живот на островското население.
