Skip to content
Црното Море сè повеќе станува опасна зона за трговските бродови, а војната меѓу Русија и Украина се прелева кон поморските рути покрај Бугарија и Романија. Најмалку осум товарни бродови биле погодени или поврзани со инциденти во серијата напади со дронови од почетокот на октомври. Тројца морнари загинале, најмалку 28 се водат како исчезнати, а двете земји членки на НАТО ги засилуваат безбедносните мерки. Последиците веќе не се ограничени само на воената безбедност, туку се чувствуваат и во осигурувањето и транспортот на стоки.
Последниот тежок инцидент се случи во петокот, на 23 октомври, кога товарниот брод „Khoryv“, кој пловел под знамето на Коморските Острови, бил погоден од дрон и потонал во близина на романското пристаниште Констанца.
Според Associated Press, нападот се случил на околу 13 наутички милји од пристаништето. Еден член на екипажот загинал, тројца исчезнале, а деветмина биле спасени. На бродот имало 13 членови на екипажот од Украина и Азербејџан.
Инцидентот дополнително ја зголеми загриженоста дека воените дејства во Црното Море сè повеќе ги загрозуваат цивилните бродови и поморската инфраструктура во непосредна близина на териториите на НАТО.
Осум бродови за помалку од три недели
Серијата опасни инциденти започна на 5 октомври, кога товарен брод потона во романската ексклузивна економска зона. Во следните денови беа регистрирани нови напади во водите покрај бугарското и романското крајбрежје.
На 6 октомври два трговски брода биле нападнати со воздушни и поморски дронови на околу 70 наутички милји од бугарскиот град Бјала. Еден од бродовите потонал, додека другиот бил сериозно оштетен.
Нови напади следуваа на 13 октомври, кога бродот „HS Dignity“ потонал во близина на Шабла, а 11 морнари исчезнале. Истиот ден бил погоден и „Chelsea 3“, но неговиот екипаж бил спасен.
На 14 и 15 октомври беа пријавени и инциденти со танкери во близина на романското крајбрежје, меѓу кои и бродот „Wine Trader“, на кој избувнал пожар по напад со дрон.
Со потонувањето на „Khoryv“ на 23 октомври, според бугарските медиумски извештаи, бројот на бродови погодени или поврзани со вакви инциденти достигнал осум.
Иако дел од нападите се поврзуваат со руските воени операции против Украина, одговорноста за секој поединечен инцидент не е независно и целосно утврдена.
Зошто Бугарија и Романија се особено загрижени?
Причината не е само близината на нападите, туку и нивната географска положба.
Бугарија и Романија се членки на НАТО, а нивните брегови се дел од источниот безбедносен простор на Алијансата. Низ западниот дел на Црното Море минуваат важни трговски рути поврзани со украинскиот извоз, пристаништата на Дунав и меѓународниот товарен транспорт.
Дел од нападите се случиле во ексклузивните економски зони на двете држави, а пријавени се и инциденти во романските територијални води.
Разликата е важна. Ексклузивната економска зона не е исто што и територијалното море. Во неа крајбрежната држава има определени економски права, но напад во таа зона не претставува автоматски напад врз нејзината суверена територија.
Сепак, кога вооружени дронови почнуваат да погодуваат цивилни пловила толку блиску до членки на НАТО, се зголемува опасноста од инцидент што би можел да предизвика поширока воена или дипломатска реакција.
Романија собори дронови, Бугарија го засили надзорот
Романските власти веќе презедоа директни воени мерки.
Министерството за одбрана на Романија соопшти дека на 17 октомври два борбени авиона Ф-16 собориле два дрона од семејството „Геран“, откако леталата навлегле во романскиот воздушен простор над територијалните води во Црното Море.
Романските власти го поврзаа инцидентот со зголемената активност на воени беспилотни летала во близина на украинската граница.
По потонувањето на бродот „Khoryv“, романскиот претседател Никушор Дан го осуди нападот и го поврза со руската агресија против Украина, повикувајќи ја Москва да ги прифати предлозите за прекин на огнот.
И Бугарија го засили надзорот во Црното Море. Бугарското Министерство за одбрана најави користење различни видови беспилотни летала за следење на состојбата во поморскиот простор.
Софија истовремено разгледува дополнителни мерки во рамките на соработката со НАТО за заштита од дронови.
Поскапо осигурување, поголем ризик за превозниците
Нападите веќе имаат економски последици за поморската индустрија.
Според информации објавени од специјализирани поморски и транспортни извори во октомври, премиите за осигурување од воен ризик на одредени пловидбени рути во Црното Море значително се зголемиле.
Поморскиот брокер Константин Собол навел дека цената на осигурувањето за одредени бродови пораснала од околу 0,1 на 0,5 проценти од вредноста на пловилото во период од две недели.
На пример, за брод вреден 1,5 милиони долари, осигурителна премија од 0,5 проценти претставува трошок од 7.500 долари. Доколку премијата достигне еден процент, истиот трошок би изнесувал 15.000 долари.
Ова не е единствена цена што важи за сите бродови. Осигурителните услови зависат од маршрутата, товарот, вредноста на пловилото и конкретната процена на ризикот.
Потпретседателот на Асоцијацијата на бугарските осигурители, Пламен Шинов, предупреди дека зголемениот воен ризик во Црното Море ги менува условите за поморско осигурување и може дополнително да влијае врз цените.
За превозниците тоа значи дека покрај горивото, пристанишните услуги и редовните транспортни трошоци, сè поголемо значење добива и цената на безбедноста.
Може ли ризикот да се почувствува и во Македонија?
Македонија нема излез на море, но е дел од регионалните и европските синџири на снабдување.
Зголемените трошоци за поморски транспорт во Црното Море потенцијално можат да влијаат врз цената и организацијата на превозот на одредени стоки, особено оние што минуваат низ регионалните пристаништа и логистички центри.
Сепак, засега нема потврдени податоци дека конкретната серија напади директно предизвикала поскапување на производите на македонскиот пазар.
Евентуалното влијание би зависело од видот на стоките, транспортните рути, договорите меѓу компаниите и времетраењето на безбедносната криза.
Затоа, непосредниот економски ризик е најјасно видлив кај бродските компании, осигурителите и трговците што користат црноморски рути.
Црното Море станува нов безбедносен тест за НАТО
Најголемата опасност од продолжувањето на нападите е можноста воените дејства да се прошират надвор од досегашните граници на руско-украинскиот конфликт.
Напад врз комерцијален брод во ексклузивна економска зона не значи автоматско активирање на механизмите за колективна одбрана на НАТО. Но, секое навлегување на вооружени дронови во воздушниот простор или територијалните води на земја членка ја зголемува потребата од воен одговор, координација и дополнителни мерки за заштита.
Во меѓувреме, цивилните бродови продолжуваат да пловат низ дел од морето во кој до неодамна ризиците беа концентрирани главно околу украинските пристаништа.
Сега нападите се регистрираат и покрај бреговите на Бугарија и Романија, додека потонатите бродови, исчезнатите морнари и поскапеното осигурување покажуваат дека последиците од војната сè посилно ги чувствува и меѓународната трговија.
