Skip to content
Додека на социјалните мрежи се појавуваат снимки од мажи за кои се тврди дека се од Црна Гора и војуваат на руска страна во Украина, политикологот Љубомир Филиповиќ тврди дека неговите пријави до правосудните и безбедносните институции останале без одговор. Случајот го отвора и поширокото прашање за влијанието на српскиот национализам, проруските мрежи и Српската православна црква.
Црна Гора е членка на НАТО од 2017 година, ја поддржува територијалната целовитост на Украина и се усогласи со европските санкции против Москва. Но нејзината надворешнополитичка определба не ги отстрани внатрешните поделби околу односите со Србија, Русија и Западот. Токму во тој јаз меѓу официјалната државна политика и дел од општествените и политичките мрежи се отвора прашањето дали црногорските институции доволно сериозно го следат можното учество на свои граѓани во руските воени формации.
Црногорскиот политиколог Љубомир Филиповиќ во анализа објавена во украинскиот медиум „Европска правда“ наведува дека забележал видеа и објави од вооружени мажи во руски воени униформи, со руски, српски и црногорски симболи. Според него, дел од профилите содржеле и пораки за воената служба, како и разговори со луѓе заинтересирани да се приклучат на борбите.
Овие објави сами по себе не се правосилна потврда за идентитетот, државјанството или кривичната одговорност на лицата. Но, според Филиповиќ, тие биле доволна причина да побара институционална проверка.
На 23 септември тој ја отворил темата во црногорскиот портал „Кафе дел Монтенегро“, а подоцна доставил снимки од екранот, видеозаписи и линкови до профили на Врховното државно обвинителство, Специјалното државно обвинителство, Управата на полицијата и Агенцијата за национална безбедност. Побарал да се утврдат идентитетите и државјанствата на лицата, да се проверат можните учества во руски воени формации и да се испитаат индициите за регрутирање.
Во анализата наведува дека четири дена по поднесувањето немал добиено потврда за прием, архивски број или информација дека материјалите се заведени. Тоа е сведоштво на авторот, а не независно утврден доказ дека институциите не презеле никакви дејства. Сепак, ако на пријавата навистина не ѝ е даден институционален одговор, прашањето е сериозно: дали законот се применува еднакво, без оглед на политичката или идеолошката припадност на осомничените?
БИРН откри регрутирање преку Телеграм
Приказната не почнува со најновите објави од Црна Гора. Во октомври 2025 година, Балканската истражувачка мрежа БИРН објави истражување за регрутирање луѓе од Србија и Босна и Херцеговина за руската војна против Украина преку приватни групи на Телеграм.
Новинарите четири месеци следеле комуникации во регрутни групи и документирале понуди за воени договори, илјадници евра почетни исплати, месечни примања, руско државјанство и бенефиции за членовите на семејствата. Во пораките се појавувале и повици за солидарност со „руските браќа“, како и националистичка реторика за борба против наводниот фашизам.
БИРН ги идентификуваше Дејан Бериќ, српски борец кој јавно објавувал содржини од фронтот, и Давор Савичиќ, борец од Република Српска познат под прекарот „Вук“, како личности вклучени во регрутирањето. Новинарите забележале дека потенцијалните регрути добивале инструкции да патуваат во Русија како туристи и да не зборуваат за вистинската цел на патувањето.
Истражувањето се однесуваше првенствено на регрутирање од Србија и Босна и Херцеговина. Тоа не докажува дека истите лица или канали регрутирале конкретни црногорски државјани. Но покажува дека во регионот постои документиран модел во кој се спојуваат финансиски ветувања, лични контакти, воено искуство и националистичка пропаганда.
Српската православна црква како канал на влијание
Филиповиќ смета дека Црна Гора е особено изложена на српски националистички и проруско ориентирани пораки поради историските, верските и политичките врски со Србија. Во својата анализа тој ја посочува Српската православна црква, која има силно присуство во земјата, заедно со политичките движења, медиумите и пошироките националистички мрежи.
Во радикалните националистички кругови, Русија се претставува не само како сојузник, туку и како заштитник на православието, словенската цивилизација и српските национални интереси. Во таквата рамка, војната против Украина се поврзува со сеќавањата на интервенцијата на НАТО во 1999 година, спорот околу Косово и идејата за српско-руско братство. Военото учество на руска страна може така да се прикаже како идеолошка мисија, а не само како платена служба.
Но важно е да се направи разлика меѓу политичкото и општественото влијание на една верска институција и докажано учество во регрутирање борци. Достапните истражувања на БИРН документираат регрутни мрежи и националистичка реторика, но не докажуваат дека Српската православна црква институционално организирала регрутирање за руската армија. Нејзината улога во оваа приказна е дел од анализата на Филиповиќ за пошироката идеолошка средина, а не утврден кривичен наод.
Ова разграничување е важно и за јавната дебата во Црна Гора. Критиката кон политичкото влијание на црквата не треба да се претвори во колективно обвинување на верниците, исто како што православната или националната идентификација не може сама по себе да биде доказ за поддршка на војната.
Закон постои, но прашањето е дали се применува
Црногорското законодавство предвидува кривична одговорност за учество во странски вооружени формации, а членот 449б од Кривичниот законик, воведен во 2015 година, опфаќа и регрутирање, организирање и финансирање под условите предвидени со закон.
БИРН уште во 2017 година објави дека црногорскиот државјанин Марко Баровиќ бил осуден на три години и шест месеци затвор за учество во странски вооружен конфликт во Украина. Во таа истрага, објавите и фотографиите од неговиот профил на Фејсбук биле важен доказ за неговото присуство на боиштето. Тоа покажува дека дигиталните траги можат да имаат правна тежина кога се автентификувани и поврзани со конкретно лице.
Во јули 2025 година, според податоците на црногорската Агенција за национална безбедност цитирани во весникот „Вијести“, пет црногорски државјани се бореле на страната на проруските сепаратисти во источна Украина во 2014 и 2015 година. Еден бил осуден, а за другите било наведено дека не се вратиле во Црна Гора. Во моментот на тогашното новинарско прашање, Агенцијата соопштила дека нема потврдени информации за црногорски државјани кои се бореле во Украина по почетокот на руската целосна инвазија во 2022 година.
Новите објави на социјалните мрежи не се доволни сами по себе да ја побијат таа процена. Но се причина институциите да проверат дали информациите се промениле. Во спротивно, јавноста останува меѓу две непроверени крајности: тврдењето дека нема нови случаи и впечатокот дека борци отворено се фалат со учеството, а никој не реагира.
Молчењето е тест за државата
Филиповиќ наведува и дека некои профили што ги следел ги избришале претходните објави, а на еден профил се појавиле содржини што ги доживеал како индиректни закани кон него поради неговите проукраински активности. Тој не тврди дека може да ја докаже врската меѓу пријавите и тие објави, но случајот дополнително го нагласува ризикот за луѓето што ги истражуваат националистичките и проруските мрежи.
Во истата анализа тој потсетува дека црногорските власти во октомври наредиле протерување на руски државјани по безбедносна постапка. За него, тоа е контраст со отсуството на видлив одговор на пријавите за можни црногорски борци во руските формации. И оваа споредба бара од институциите да објаснат што е проверено и какви постапки се преземени, без да се претпоставува дека случаите се правно идентични.
За Црна Гора, суштинското прашање е дали ќе ги спроведува сопствените закони независно од тоа дали сомнителното однесување се оправдува со српски национализам, православна солидарност или проруски геополитички ставови. Ако има докази за незаконско учество или регрутирање, тие треба да се проверат и процесираат. Ако нема, институциите треба јасно да го соопштат тоа во границите што ги дозволува истрагата.
Случајот затоа е повеќе од приказна за поединци што можеби се борат илјадници километри од дома. Тој го тестира капацитетот на една НАТО-членка да ги препознае мрежите што ја пренесуваат руската војна во балканскиот политички и идеолошки простор — и да покаже дека верските и националните симболи не можат да бидат штит од законот.
