Skip to content
Пред само 45 години, жените во Шпанија живееле во држава во која не можеле да побараат развод. Не можеле законски да го прекинат бракот, дури и кога сакале да заминат од несреќна или насилна брачна заедница. Само шест години претходно, мажените жени морале да бараат дозвола од сопругот дури и за да отворат сопствена банкарска сметка.
Денес, истата држава има еден од најразвиените европски институционални системи за борба против родовото насилство и предвидува 1,5 милијарди евра за пет години за заштита на жените.
Разликата меѓу овие две Шпании е резултат на децении борба за женските права, законски реформи и политички одлуки.
Жената немала право да одлучува за сопствените пари
За време на диктатурата на Франциско Франко, мажените жени во Шпанија немале целосна правна и економска самостојност.
За отворање банкарска сметка, потпишување одредени договори, располагање со имот или започнување сопствен бизнис им била потребна согласност од сопругот. Овој систем бил познат како licencia marital, односно брачна дозвола.
Дури во мај 1975 година, непосредно пред крајот на диктатурата, Шпанија ја укинала оваа правна зависност на мажените жени.
Но, правото на развод останало недостапно.
Иако Шпанија го дозволила разводот уште во 1932 година, режимот на Франко го укинал. Повторно бил воведен дури во 1981 година.
Од забранет развод до 461 мерка против родовото насилство
Во февруари 2025 година, шпанскиот парламент го обновил Државниот пакт против родовото насилство, со финансиска рамка од 1,5 милијарди евра за пет години.
Пактот предвидува 461 конкретна мерка, меѓу кои спречување на насилството, заштита на жртвите, подобра институционална координација и препознавање на економското, дигиталното и насилството преку злоупотреба на децата.
Шпанија располага и со специјализирани судови за насилство врз жените, бесплатна телефонска линија за помош, полициски систем за процена на ризик и механизми за електронско следење на дел од сторителите.
Според Министерството за еднаквост, до крајот на 2025 година била започната реализацијата на 235 мерки од обновениот пакт.
Што може да научи Македонија?
Шпанија не го искоренила родовото насилство. Но, нејзиниот пример покажува дека државата може да изгради долгорочна политика за заштита на жените, која не зависи само од реакциите по поединечни трагедии.
За Македонија, каде што случаите на фемицид повторно отвораат прашања за одговорноста на полицијата, обвинителството, судовите и центрите за социјална работа, шпанското искуство покажува колку се важни законските промени, стабилното финансирање и институционалната координација.
Пред 45 години жените во Шпанија немале право да се разведат. Денес државата има стотици мерки за да им помогне да живеат без насилство. Тоа не значи дека борбата е завршена, туку дека правата и заштитата можат суштински да се променат во текот на само една генерација.
