Skip to content
Американската администрација сака следната рунда преговори за завршување на војната во Украина да се одржи со директно учество на Европа. Промената доаѓа во момент кога Вашингтон се обидува да го забрза дипломатскиот процес, но истовремено отвора прашања за иднината на НАТО, безбедносните гаранции за Украина и можноста за нов договор за односите меѓу Русија и европските држави.
По дводневните разговори меѓу руската и украинската делегација во Абу Даби, американските претставници Џаред Кушнер и Стив Виткоф најавија дека ќе бараат од Москва да прифати Европа да биде вклучена во следната рунда преговори. Според анализата на „Политико“, целта на Вашингтон е преговорите за Украина и пошироките безбедносни прашања на европскиот континент да се водат паралелно, наместо да се третираат како одвоени процеси.
Но, вклучувањето на Европа не значи дека е постигнат напредок кон конечен мировен договор. Судбината на окупираните украински територии останува едно од најтешките прашања, а меѓу Москва и Киев и натаму нема доверба.
Америка сфати дека војната не е само украинско прашање
За европските држави, суштинскиот проблем е што одлуките за завршување на војната можат да имаат последици за безбедноста на целиот континент, а тие досега немаа целосна и непосредна улога во главниот преговарачки формат.
Европските влади и институции на ЕУ со месеци се обидуваат да ја убедат администрацијата на Доналд Трамп дека идниот мировен договор не може да се сведе само на договор меѓу Вашингтон, Москва и Киев. Европските држави се меѓу главните политички, финансиски и воени поддржувачи на Украина, а последиците од евентуалниот договор непосредно ќе влијаат и врз нивната безбедност.
Сега американските преговарачи бараат европските претставници да се приклучат во следната фаза. Тоа е важно и поради ставот на Москва дека односите меѓу Русија и НАТО треба да бидат дел од поширокото решение за војната.
Според „Политико“, американската страна смета дека територијалните прашања и идните безбедносни аранжмани за Украина и Европа треба да се разгледуваат заедно. Вашингтон, според американските претставници цитирани во извештајот, сака да се најде начин сите овие прашања да бидат решени како дел од поширок договор.
Токму тука се појавува и најголемата неизвесност: дали преговорите ќе доведат до одржлив мир или ќе отворат простор за договор за европската безбедност во кој интересите на Украина и на нејзините сојузници би можеле да бидат ставени под притисок.
НАТО останува во центарот на спорот
Русија со години бара ограничување на влијанието на НАТО во регионот и промена на безбедносните односи во Европа. Европските влади стравуваат дека во обидот да се постигне договор со Владимир Путин, администрацијата на Трамп би можела да прифати дел од руските барања за преуредување на европската безбедност.
Американските претставници, од друга страна, тврдат дека НАТО ќе остане централниот столб на колективната одбрана на Европа. Но, истовремено инсистираат дека досегашните односи со Русија не функционираат и дека треба да се разгледаат нови решенија.
Овој пристап создава дилема за европските сојузници. Разговорите со Москва можат да помогнат во намалувањето на ризикот од нова ескалација, но постои опасност преговарањето за поширока безбедносна рамка да се претвори во средство за остварување на руските стратешки цели.
За Украина, безбедносните гаранции се клучни за секој иден договор. Киев бара решение што ќе спречи Русија повторно да нападне по евентуалното завршување на војната. Во американските дискусии се разгледуваат и можности за безбедносен аранжман со колективни одбранбени елементи, но неговата содржина, учесниците и механизмите за спроведување остануваат отворени прашања.
Европските влади, пак, не сакаат да прифатат пошироки промени во безбедносната архитектура пред да биде постигнат договор за војната и пред да се утврдат гаранции што ќе го направат мирот одржлив.
Територијата останува најтешката пречка
Разговорите во Абу Даби не донесоа конечен договор за прекин на војната. Според извештајот на „Политико“, двете страни разговарале за најтешките теми, вклучително и за судбината на териториите под руска окупација, но разликите остануваат значителни.
Еден од конкретните резултати беше најавата за голема размена на воени заробеници. Сепак, во моментот на објавување на извештајот сè уште не беа соопштени конечните бројки, а договорот зависеше од дополнителни одлуки.
Американската дипломатија затоа се обидува да го одржи процесот во движење, без да создава впечаток дека конечниот мировен договор е на дофат. Кушнер најави дека со Виткоф ќе отпатува во Москва за да разговара со Путин за резултатите од преговорите и за можноста Европа да биде вклучена во следната фаза.
Но, самото проширување на преговарачкиот формат не ги отстранува суштинските разлики меѓу Русија и Украина. Територијалниот статус, безбедносните гаранции и идните односи со НАТО остануваат прашања што можат да го блокираат процесот.
Европа мора да одлучи кој ќе ја претставува
Додека Вашингтон бара европско учество, европските влади се соочуваат со сопствен проблем: кој ќе зборува во нивно име и со каков мандат.
Европските држави немаат целосно усогласен став за тоа како треба да се водат разговорите со Москва, ниту за тоа колку далеку треба да оди расправата за нова безбедносна архитектура. Различните процени за ризиците од директен дијалог со Путин ја усложнуваат можноста Европа да настапи со единствена позиција.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски, според медиумските извештаи од овие денови, исто така бара европските партнери побрзо да се договорат за заеднички претставник или мал преговарачки тим. За Киев е важно европските сојузници да не настапуваат одделно и да не се сведат на страна што ќе биде информирана за веќе договорените решенија.
Ако Европа сака да влијае врз исходот, мора да ги усогласи своите позиции пред да седне на преговарачката маса. Во спротивно, нејзиното формално присуство нема автоматски да значи и реално влијание врз договорот.
Извори: „Политико“, Асошиејтед прес
