Skip to content
Просечната цена на дизел-горивото во Соединетите Американски Држави првпат ја надмина границата од шест долари за галон, достигнувајќи нов историски рекорд. И покрај драматичното поскапување, американските возачи сè уште плаќаат помалку за литар дизел од возачите во Македонија.
Според податоците на американското автомобилско здружение ААА, просечната цена во САД во петокот достигнала 6,05 долари за галон. Бидејќи еден американски галон содржи околу 3,785 литри, тоа одговара на приближно 1,60 долари за литар.
Со актуелниот курс на доларот, американската цена изнесува околу 84 до 85 денари за литар. Во Македонија, пак, максималната малопродажна цена на еуродизелот изнесува 101 денар за литар. Тоа е разлика од околу 16 до 17 денари, односно македонскиот дизел е приближно 20 проценти поскап.
Сепак, директната споредба треба да се земе со резерва. Во САД цените значително се разликуваат меѓу сојузните држави и бензинските станици, додека во Македонија Регулаторната комисија за енергетика определува максимални малопродажни цени. Различни се и даноците, акцизите, трошоците за транспорт и начинот на формирање на крајната цена.
Поскапување за повеќе од 60 проценти за една година
Американскиот дизел пред една година чинел околу 3,70 долари за галон. Сегашната цена од над шест долари претставува зголемување од повеќе од 60 проценти.
Претходниот рекорд од околу 5,82 долари за галон беше забележан во 2022 година, по почетокот на руската инвазија врз Украина. Новиот рекорд доаѓа во услови на повторни нарушувања на светскиот енергетски пазар.
Според Ројтерс, цените се под притисок поради нестабилноста на поморските рути на Блискиот Исток, ограниченото снабдување преку Ормускиот Теснец и нападите врз руските рафинерии. Цената на суровата нафта „брент“ неделава повторно се движеше над 100 долари за барел.
Дополнителна неизвесност создава и напредувањето на Хутите во Јемен кон теснецот Баб ел-Мандеб. Оваа рута е особено важна за танкерите што пловат меѓу Индискиот Океан, Црвеното Море и Суецкиот Канал.
Поскапиот дизел ги зголемува цените на речиси сите производи
Дизелот не е трошок само за сопствениците на автомобили. Тој се користи во товарниот транспорт, земјоделството, градежништвото, индустријата и во дел од јавниот превоз. Поради тоа, неговото поскапување може да се пренесе врз цените на храната и другите производи.
„Секој камион, секоја испорака, секој пакет и секое одење во супермаркет станаа поскапи“, предупреди аналитичарот на GasBuddy, Патрик де Хан.
Американските компании „Амазон“, UPS и FedEx веќе вовеле дополнителни надоместоци за да ги покријат зголемените трошоци за гориво, објави Асошиејтед прес. Најбрзо би можеле да поскапат свежото месо, овошјето и зеленчукот, бидејќи овие производи мора почесто да се превезуваат и доставуваат.
Американските резерви на дизел се околу 13 проценти под просекот од последните пет години, иако рафинериите работат со висок капацитет. Дел од производството се извезува за да се надомести недостигот на други пазари.
Нов притисок и врз македонските цени
Македонија речиси целосно зависи од увоз на нафтени деривати и затоа промените на меѓународните берзи релативно брзо се одразуваат врз домашните цени. Во пресметката влијаат цените на дериватите на светскиот пазар, курсот на доларот, транспортните трошоци, акцизата и данокот на додадена вредност.
Иако дизелот во Македонија моментално е поскап отколку во САД, двете земји се соочуваат со истата опасност – повисоките трошоци за транспорт да предизвикаат нов бран поскапувања на храната и другите основни производи.
Доколку нестабилноста на Блискиот Исток продолжи, а снабдувањето со нафта и деривати остане ограничено, притисокот врз цените може да трае и во следните месеци. Тоа би значело дека рекордната цена во САД нема да биде само американски проблем, туку уште еден сигнал за нов глобален инфлациски бран.
