Со новата граѓанска обврзница државата нуди камата од 4,6 проценти, но зад можноста за заработка се отвора пошироко прашање: колку долго јавните финансии можат да се потпираат на нови задолжувања кога долгот веќе надминува 10,9 милијарди евра, а за 2027 година се планираат нов дефицит и големи отплати на стари обврски?
Државата повторно бара пари од граѓаните. Министерството за финансии објави нова, четврта емисија граѓански обврзници со годишна камата од 4,6 проценти и минимално вложување од 10.000 денари. На прв поглед, станува збор за можност граѓаните да остварат принос на своите заштеди. Но, гледано низ состојбата на јавните финансии, новата емисија е уште еден инструмент преку кој државата обезбедува средства со обврска да ги врати во наредните години.
Аукцијата е закажана за 3 декември, а првично понудениот износ е 100 милиони денари, односно околу 1,6 милиони евра. Обврзниците имаат рок на доспевање од две години, а главницата треба да биде исплатена на 11 декември 2028 година.
За секои вложени 10.000 денари, државата треба да исплати вкупно 920 денари камата за две години, односно по 460 денари годишно.
Но, додека инвеститорите добиваат камата, буџетот презема дополнителна финансиска обврска. Доколку бидат запишани предвидените 100 милиони денари, само за камати во двегодишниот период ќе бидат потребни 9,2 милиони денари, покрај враќањето на главницата.
За една година долгот пораснал за 1,2 милијарди евра
Најсериозното прашање не е големината на новата емисија, туку трендот на задолжување.
Според официјалните податоци на Министерството за финансии, на крајот на септември 2025 година јавниот долг изнесувал 9,73 милијарди евра. Една година подоцна, на 30 септември 2026 година, тој достигнал 10,93 милијарди евра.
Тоа е зголемување од приближно 1,2 милијарди евра, или 12,3 проценти за само една година.

Уште поголема е разликата кога се споредува состојбата од јуни 2024 година, кога јавниот долг изнесувал околу 8,87 милијарди евра. За нешто повеќе од две години тој е зголемен за околу 2,06 милијарди евра.
Иако во истиот период учеството на јавниот долг во БДП е намалено, неговата апсолутна вредност продолжува да расте. Оваа разлика е важна: понискиот процент од БДП може да укажува на подобрен однос меѓу економската активност и задолжувањето, но не значи дека државата има помал износ за враќање.
Долгот расте, а за 2027 година се планираат 12,3 милијарди евра
Според проекциите што Министерството за финансии ги претстави во ноември, јавниот долг до крајот на 2026 година се очекува да достигне 11,25 милијарди евра, односно 58,2 проценти од БДП.
За 2027 година се проектира натамошно зголемување, на 12,3 милијарди евра, или 59,7 проценти од БДП.
Тоа значи дека според сегашните проекции, само во текот на следната година апсолутниот износ на долгот би се зголемил за дополнителни 1,05 милијарди евра.
Министерството за финансии нагласува дека јавниот долг нема да го надмине прагот од 60 проценти од БДП и дека управувањето со јавните финансии останува во предвидените рамки.
Сепак, останува прашањето колкав фискален простор ќе има државата доколку економскиот раст биде послаб од планираниот, буџетските приходи потфрлат или трошоците за финансирање се зголемат.
Во 2027 година за отплата на стари долгови ќе бидат потребни над две милијарди евра
Предлог-буџетот за 2027 година покажува дека државата ќе мора да обезбеди значителни средства не само за тековните расходи, туку и за сервисирање на претходните задолжувања.
Планираниот буџетски дефицит изнесува 45 милијарди денари, односно околу 732 милиони евра.
Дополнително, во 2027 година доспеваат обврски за отплата на долг од 124,6 милијарди денари, или приближно 2,03 милијарди евра. Меѓу нив е и еврообврзницата од 500 милиони евра издадена во 2023 година.
Ова значи дека државата ќе мора истовремено да го финансира новиот буџетски дефицит и да обезбеди пари за долговите што доспеваат.
Рефинансирањето само по себе е вообичаена практика во управувањето со јавниот долг. Сепак, кога задолжувањето трајно се користи и за покривање на буџетските дефицити, расте чувствителноста на државните финансии на каматните стапки, роковите за отплата и условите на финансиските пазари.
Каматата од 4,6 проценти е приход за граѓаните, но расход за буџетот
Граѓанските обврзници имаат економска логика. Тие им овозможуваат на граѓаните да вложуваат директно во државни хартии од вредност, а на Министерството за финансии му обезбедуваат дополнителен домашен извор на финансирање.
Задолжувањето во денари може да ја намали изложеноста на девизен ризик и да придонесе за развој на домашниот финансиски пазар.
Но, граѓанските обврзници не се бесплатен капитал.
Каматата што државата ја нуди претставува трошок кој се плаќа од јавните средства. Доколку на аукцијата биде запишан поголем износ од првично понудениот, и вкупната каматна обврска ќе биде поголема.
Тоа веќе се случило со претходните емисии. Во 2025 година граѓаните запишале обврзници во вредност од околу 33 милиони евра, иако првично понудениот износ бил значително помал. Во двете емисии од 2023 година биле запишани вкупно 41,1 милион евра.
Токму затоа, вистинската цена на новата емисија ќе биде позната по завршувањето на аукцијата.
Каде одат позајмените пари?
Клучното прашање за одржливоста на јавниот долг е дали новите задолжувања создаваат економска вредност која во иднина ќе овозможи полесно сервисирање на обврските.
Кога задолжувањето финансира продуктивни капитални инвестиции, модернизација на инфраструктурата или проекти со мерлив економски ефект, тоа може да придонесе за раст на економијата и буџетските приходи.
Но, кога средствата главно служат за покривање на тековни буџетски недостатоци или за рефинансирање на постојните обврски, финансиската состојба станува почувствителна на идните приходи и трошоци.
Според Предлог-буџетот за 2027 година, капиталните расходи се планирани на 40,8 милијарди денари, додека буџетскиот дефицит изнесува 45 милијарди денари. Овие две ставки не може непосредно да се изедначат, но нивната споредба го отвора прашањето за структурата и економските ефекти од јавните расходи.
Самото издавање граѓанска обврзница не покажува за која конкретна намена ќе бидат употребени средствата. За таква оценка потребни се податоци за буџетското финансирање, реализацијата на инвестициите и отплатите на постојниот долг.
Нови обврзници, нови обврски
Четвртата граѓанска обврзница не претставува голем износ во споредба со вкупниот јавен долг од речиси 11 милијарди евра. Затоа не може да се заклучи дека токму оваа емисија значително ќе го влоши должничкото оптоварување.
Но, таа доаѓа во период кога апсолутниот јавен долг расте, за следната година се предвидува нов буџетски дефицит, а државата се соочува со значителни обврски за отплата.
Во таа ситуација, прашањето не е само дали граѓанските обврзници се привлечна можност за штедење, туку и колку е одржлива пошироката политика на задолжување.
Државата може да обезбедува нови средства преку домашниот пазар, преку кредити или преку меѓународни обврзници. Но, секое задолжување има цена, рок на враќање и влијание врз идните буџети.
Затоа, со секоја нова емисија станува поважно да се покаже не само колку средства се обезбедени, туку и каков економски ефект тие ќе произведат.
Бидејќи обврзниците што денес носат камата за инвеститорите, утре се обврски што државниот буџет ќе мора да ги исполни.

