Skip to content
Да најдете добар плочкар, молер, водоводџија или паркетар во Скопје понекогаш значи десетици телефонски повици, препораки од пријатели и чекање со недели. За помалите поправки потрагата може да биде уште потешка, бидејќи мајсторите често се ангажирани на поголеми проекти. Ако вакви искуства има во главниот град, каде што пазарот на занаетчиски услуги е најголем, колкав избор имаат граѓаните во помалите градови и руралните средини?
Македонија има долга традиција на учење занаети преку практична работа. Мајсторите со години ги пренесувале вештините на помладите помошници, а добрата препорака била поважна од дипломата. Денес, меѓутоа, овој модел се соочува со нови предизвици: заминување на работници во странство, потреба од нови генерации занаетчии и неизвесност околу тоа кој ќе ги наследи искусните мајстори.
Додека Германија и Австрија имаат организирани системи за платено чиракување, Македонија го проширува дуалното образование. Но, образовните статистики не покажуваат доволно јасно колку нови плочкари, молери, водоводџии и други занаетчии навистина влегуваат на домашниот пазар.
Мајстор се станува со работа, не само со диплома
Во Македонија, кога некој реновира стан, ретко бара диплома од плочкарот или молерот. Најчесто бара препорака од човек што веќе ги користел неговите услуги. Важни се квалитетот на извршената работа, искуството, цената и почитувањето на договорените рокови.
Ова не е случајно. Голем дел од занаетчиското знаење традиционално се пренесува директно, од мајстор на помошник. Млад човек почнува со подготовка на материјали, набљудување и едноставни задачи, а со текот на времето стекнува вештини за самостојна работа.
Таквиот модел може да создаде одлични професионалци. Неговата слабост, сепак, е што зависи од постоењето на искусни мајстори што се подготвени да обучуваат нови работници.
Кога мајстор ќе замине во пензија или во странство без да остави наследник, не се губи само еден изведувач. Се губи и можноста неговото знаење да се пренесе на следната генерација.
За одредени технички инсталации важат посебни безбедносни и професионални барања. Но, за голем дел од завршните градежни работи, репутацијата и практичното искуство остануваат важни критериуми според кои клиентите го избираат мајсторот.
Европа ги обучува своите, но привлекува и готови мајстори
Во Германија, плочкарството е призната професија за која постои тригодишно дуално образование. Младите истовремено посетуваат стручно училиште и работат во компанија, а за време на обуката добиваат надомест.
Германската Федерална агенција за вработување наведува примерни месечни надоместоци од 1.122 евра во првата, 1.351 евро во втората и 1.610 евра во третата година, зависно од применливите колективни договори и услови.
Во Австрија, исто така, постои тригодишно чиракување за поставувачи на плочки, со практична обука кај работодавач и надомест што се зголемува со напредувањето. Според австриската служба за вработување, надоместот започнува од 932 евра и достигнува најмалку 1.780 евра во последната година, во зависност од применливите услови.
Овие системи овозможуваат организиран премин од учење кон работа. Но, тоа не значи дека сите мајстори што работат во Германија и Австрија се образувале таму.
Европските пазари привлекуваат и искусни работници од Балканот, вклучително и луѓе што занаетот го научиле преку практична работа. Во зависност од професијата и начинот на ангажирање, постојат различни услови за признавање квалификации, работно искуство и самостојно вршење дејност.
Така, земјите што имаат сопствени системи за обука истовремено можат да добиваат и веќе обучен кадар од други држави.
За Македонија тоа создава двоен предизвик: да обучува нови работници и да понуди услови под кои искусните мајстори ќе сакаат да останат.
Стручното образование расте, но каде се плочкарите и молерите?
Македонија не е без образовни програми за занаетчиски занимања. Постојат квалификации за поставувачи на подови и плочки, монтери за сува градба, фасадери и други градежни профили. Во скопското средно училиште „Здравко Цветковски“ е наведена и квалификацијата „Поставувач на подови и плочки“.
Министерството за образование и наука соопшти дека во учебната 2025/2026 година 13.371 ученик биле вклучени во дуално образование, приближно 30 проценти од учениците во стручното образование.
Но, дуалното образование опфаќа многу различни професии. Бројот на ученици не кажува колку од нив се обучуваат за поставување плочки, молерисување, водоводни инсталации или поправки во домаќинствата.
Не е исто да постои наставна програма, да се формира паралелка и да се создаде квалификуван работник што навистина ќе остане во професијата.
Затоа е потребно да се следат конкретни резултати: колку ученици завршуваат одреден занаетчиски профил, колку продолжуваат да работат во струката и колку започнуваат сопствен бизнис.
Без такви податоци, не може да се процени дали образовниот систем создава доволно кадар за потребите на домаќинствата и компаниите.
Не е исто да имаш мајстор и да можеш да го најдеш
Дури и кога во одредена средина има квалификувани занаетчии, тоа не значи дека нивните услуги се лесно достапни.
Во Скопје, каде што има голема побарувачка за новоградби и реновирања, искусен плочкар или молер може да има договорени ангажмани однапред. Помалите поправки често се помалку исплатливи од целосно реновирање бања или стан, особено ако бараат повеќе доаѓања, превоз и набавка на материјали.
Во помалите градови и руралните средини проблемот може да има поинаква форма. Локалниот пазар е помал, а одредени специјализирани услуги може да зависат од мал број изведувачи. За интервенција што бара доаѓање од друг град, трошокот дополнително расте.
Затоа недостапноста на мајстор не е секогаш доказ дека нема доволно работници. Таа може да произлегува и од распределбата на кадарот, видот на ангажманите и начинот на кој функционира пазарот.
Разликата меѓу европскиот чирак и македонскиот ученик
Во Германија и Австрија, платеното чиракување е составен дел од системот за стекнување занает. Младите не само што учат, туку добиваат надомест и практично искуство во реална работна средина.
Во Македонија, за учебната 2025/2026 година биле предвидени 1.570 стипендии за ученици во дуално образование, во износ од 3.500 денари месечно за девет месеци.
Стипендијата и надоместот за чиракување не се идентични категории, ниту може директно да се споредуваат без да се земат предвид животните трошоци и работните обврски. Но, разликата во финансиската поддршка е значителна.
Уште поважно, ОЕЦД во извештајот за Македонија од 2026 година забележува дека, и покрај напредокот во дуалното образование, недостигаат споредливи финансиски стимулации за работодавачите што обезбедуваат места за практична обука.
Во Австрија, на пример, службата за вработување обезбедува финансиска поддршка за работодавачи што обучуваат одредени категории чираци, вклучително и возрасни лица и лица што потешко наоѓаат работа.
Ова покажува дека создавањето мајстори не е само задача на училиштата. Потребни се и компании и искусни занаетчии што имаат интерес и услови да обучуваат нов кадар.
Македонија не може да се потпира само на традицијата
Македонското стручно образование бележи раст, но зад бројките за запишани ученици се кријат многу различни занимања. Тие не покажуваат колку ученици се обучуваат за молери, плочкари, паркетари и водоводџии, ниту колку по завршувањето навистина остануваат да работат во тие професии.
Постојат образовни квалификации за одредени градежни занаети, како и програми за обука на возрасни. Но, формалната понуда и реалното создавање кадар се две различни работи.
Дополнително, дел од мајсторите никогаш не поминале низ формално образование за занимањето што го работат. Нивното знаење е стекнато преку години искуство и практична работа. Тоа знаење има економска вредност и заслужува признавање, но и можност да се надградува.
Македонија би можела подобро да го поврзе овој традиционален начин на учење со организирани обуки, менторство и признавање на претходно стекнатите вештини. Така искусните мајстори би можеле да станат дел од решението, наместо системот да се потпира исклучиво на училиштата.
Кој ќе ја преземе работата кога искусните мајстори ќе заминат?
На Македонија не ѝ недостига традиција на занаетчиство. Она што треба да го утврди е дали таа традиција успева да создава доволно нови генерации професионалци.
За тоа не се доволни бројките за запишани ученици, отворени паралелки или одржани обуки. Потребни се податоци за конкретни занимања, за возраста на активните мајстори, за нивното заминување во странство и за бројот на млади што влегуваат во професијата.
Подеднакво важно е да се создадат услови занаетчиството да биде привлечна кариера: платено учење, можности за самовработување, пристап до опрема, сигурна наплата и професионални стандарди што ќе ја зајакнат довербата на клиентите.
Европските системи не се совршени и самите се соочуваат со недостиг од квалификувани работници. Но, нудат важна лекција: занаетите не се одржуваат само со традиција и добра волја, туку со организирано пренесување знаење и економски услови во кои младите гледаат иднина.
За Македонија предизвикот е двоен. Да ги задржи мајсторите што веќе ги има и да создаде нови, пред искуството на постарите генерации да остане без наследници.
Бидејќи на крајот, кога ќе протече цевка, ќе се расипе бојлер или ќе треба да се реновира бања, на граѓаните не им е важен бројот на ученици запишани во стручно образование. Им треба човек што знае да ја заврши работата и може да дојде кога им е потребен.
