Нобел за економија за формули што спречуваат инфлација и падови во кризи

Американските економисти Роберт Е. Хал и Мајкл Вудфорд ја добија Нобеловата награда за економски науки за 2026 година за развој на модели што им овозможуваат на централните банки попрецизно да ги кројат каматните стапки и да го спречат падот на животниот стандард при големи кризи.

Официјалното соопштение денеска го објави Кралската шведска академија на науките во Стокхолм, нагласувајќи дека научниот придонес на двајцата професори директно влијае врз начинот на кој современите држави ги зауздуваат инфлаторните шокови. Наградата вредна 12 милиони шведски круни, односно околу еден милион евра што двајцата лауреати ќе ја поделат на половина, претставува признание за нивното повеќедецениско истражување на врската помеѓу однесувањето на потрошувачите и стабилноста на пазарот.

Стариот економски пристап со децении погрешно претпоставуваше дека економијата може да се управува исклучиво преку груби државни интервенции и прекумерно трошење на јавни пари, што во минатото често предизвикуваше истовремена висока невработеност и неконтролиран раст на цените во продавниците. Хал и Вудфорд докажаа дека економските движења во реалноста не зависат од апстрактни бројки, туку од збирот на секојдневните пресметки на обичните семејства за тоа колку ќе заштедат, а колку ќе потрошат.

Нивните модели покажаа дека граѓаните и малите бизниси секогаш однапред ги проценуваат идните чекори на државата пред да одлучат да купат стан, да подигнат кредит или да ги зголемат цените на своите производи. Доколку централните банки отворено и предвидливо ги најавуваат своите политики за каматите, граѓаните можат навреме да ги испланираат ратите за заемите и заштедите, со што се спречуваат разорни финансиски шокови врз домашниот буџет.

На значењето на овие откритија за реалниот живот се осврна и претседателот на Нобеловиот комитет за економски науки, Џон Хаслер, кој објасни зошто токму овие теории денес претставуваат главен штит од глобалните кризи.

„Работата на лауреатите ни овозможи стабилна теоретска основа за моделите што денес ги користат централните банки и владите ширум светот. Благодарение на нив сме многу подобро подготвени да се справиме со шоковите во економијата, како што се енергетските кризи или ненадејните промени во тоа колку трошат домаќинствата.“