Како што објавија медиумите, руската воена разузнавачка служба подготвувала голема провокација на територијата на Полска, која можела да резултира со бројни човечки жртви. Нејзината главна цел била да ја обвини Украина за организирање саботажа, да го дискредитира Киев пред европските сојузници и да издејствува прекин на полската воена помош.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Како што објавија медиумите, руската воена разузнавачка служба подготвувала голема провокација на територијата на Полска, која можела да резултира со бројни човечки жртви. Нејзината главна цел била да ја обвини Украина за организирање саботажа, да го дискредитира Киев пред европските сојузници и да издејствува прекин на полската воена помош.
Операцијата, подготвувана од офицери на руската воена разузнавачка служба, планирала да се изведе во близина на границата со руската Калининградска област кон крајот на октомври или почетокот на ноември 2026 година. Сценариото на операцијата „под лажно знаме“ предвидувало незаконско преминување на руско-полската граница од страна на наводни украински диверзанти. Потоа, руската страна имала намера да претстави фабрикувани докази за наводната вмешаност на Украина во инцидентот што самата го организирала.
Полските безбедносни служби и воени структури успеале да го спречат спроведувањето на ова сценарио благодарение на предупредувањата добиени од партнерските земји. Стратешката цел на провокацијата била нагло влошување на односите меѓу Киев и Варшава и создавање услови за итно прекинување на полската воена помош за Украина.
Од почетокот на целосната руска инвазија во февруари 2022 година, Полска останува еден од клучните сојузници на Украина. Варшава му обезбедува на Киев обемна воена, хуманитарна и политичка поддршка, се залага за заострување на санкциите на ЕУ против Русија и претставува еден од главните логистички центри за испорака на западната помош за Украина. Прекинот на полската поддршка не само што би ја ослабнал одбранбената способност на Украина, туку и би создал дополнителни ризици за безбедноста на источното крило на НАТО и за европската стабилност во целина.
Во услови на интензивирање на руските хибридни операции во земјите на ЕУ, полското раководство повеќепати предупредуваше на опасноста од саботажи, провокации и други дестабилизирачки активности. Така, во октомври 2026 година, полскиот премиер Доналд Туск предупреди на можно засилување на руските хибридни напади до Божиќ. Според него, таквите операции би можеле да вклучуваат саботажи на полска територија и да создадат закани за транспортната инфраструктура поврзана со испораката на помош за Украина. Тој, исто така, предупреди на можно интензивирање на руските хибридни операции против европските држави во текот на зимскиот период.
Подготвеноста на Кремљ да ги користи масовните човечки жртви како инструмент за дезинформации и политички притисок го демонстрира крајниот цинизам на руското воено-политичко раководство. Можното планирање убиства на цивили со цел предизвикување меѓународна криза сведочи за подготвеноста на Москва да ги игнорира основните хуманитарни норми заради остварување на своите надворешнополитички цели. Таквиот пристап укажува на опасно проширување на арсеналот на руските хибридни операции, во рамките на кој човечките жртви може да се третираат како средство за предизвикување конфликти и манипулирање со меѓународното јавно мислење.
Подготовката на ваква провокација, исто така, сведочи за подготвеноста на Кремљ да ги проширува операциите поврзани со војната против Украина надвор од украинскиот воен театар — директно на територијата на земјите-членки на НАТО. Обемна операција „под лажно знаме“, со бројни човечки жртви, можела да предизвика сериозна меѓународна криза. Надминувањето на традиционалните инструменти на хибридната агресија создава ризик од неконтролирана ескалација, при што локалната саботажа би можела да прерасне во голема криза на европската безбедност со непредвидливи последици.
Особена опасност претставува изборот на подрачјето во кое требало да се изведе провокацијата. Полско-руската граница во близина на Калининградската област е стратешки чувствителен дел од источното крило на НАТО. Заострувањето на ситуацијата во близина на руската ексклава, недалеку од границите на балтичките земји, би можело да ја зголеми воено-политичката напнатост во регионот, да ги принуди европските држави да пренасочат ресурси кон справување со новите закани и да ја отежне координацијата на воената помош за Украина.
Не помалку важен елемент на руското сценарио било фабрикувањето докази за наводна украинска вмешаност. Кремљ имал намера да ја искористи провокацијата за да ја претвори Полска од еден од најважните сојузници на Киев во држава настроена против Украина. Таквиот развој на настаните би можел да предизвика бран на антиукраински расположенија во полското општество, да ги заостри постојните историски противречности, политичките несогласувања и заморот од војната. Истовремено, Москва би можела да ги активира проруските политички сили, радикалните движења и дезинформациските мрежи во Полска и во другите земји на ЕУ, зголемувајќи го внатрешнополитичкиот притисок врз владите на европските држави со цел да ја преиспитаат својата политика на поддршка на Киев.
Оттука, стратешката цел на планираната провокација не била само прекинување на полската воена помош за Украина, туку и поткопување на целиот систем на колективна поддршка за Киев од страна на западните партнери. Заострувањето на односите меѓу сојузниците, ширењето на меѓусебната недоверба и предизвикувањето политички кризи во рамките на ЕУ и НАТО би можеле да го отежнат формулирањето заедничка политика за спротивставување на руската агресија. Ова потврдува дека Кремљ ги смета слабеењето на европското единство, разградувањето на механизмите за поддршка на Украина и поткопувањето на способноста на Европа колективно да ги одвраќа руските закани за меѓусебно поврзани стратешки цели.
Руските ракетни и беспилотни напади и заканата за Полска
Во овој контекст, особено значење добива денешниот масовен руски ракетен и беспилотен напад врз Украина. Според достапните информации, Русија употребила балистички ракети „Искандер-М“, хиперсонични аеробалистички ракети „Циркон“, крстосувачки ракети Х-101, „Калибр“ и „Искандер-К“, како и ударни и извидувачки беспилотни летала. Според објавените податоци, поради недостигот на доволен број средства за противракетна одбрана, украинските сили успеале да пресретнат само 3 од вкупно 27 руски балистички ракети. Истовремено, биле уништени 79 од 84 крстосувачки ракети и 380 од 404 беспилотни летала.
За време на овој руски напад, на територијата на Полска паднале две руски крстосувачки ракети Х-101 и едно млазно беспилотно летало „Геран-5“. Една од ракетите Х-101 навлегла во полскиот воздушен простор на длабочина од околу 80 километри и паднала на помалку од 30 километри од Нова Демба, во близина на областа Рудник над Санем, каде што се одржува двонеделна воена вежба со учество на претставници на „Коалицијата на подготвените“. Другата ракета Х-101 паднала во населеното место Нови Лион, на околу 50 километри од украинската граница. Млазното беспилотно летало „Геран-5“ паднало во селото Молодиче, на околу 30 километри од границата со Украина.
Според информациите на полското Министерство за внатрешни работи, ниту една од руските цели не била уништена.
Реакцијата на американскиот претседател Доналд Трамп на инцидентот, исто така, предизвикува сериозна загриженост. Тој изјави дека Путин наводно случајно испратил неколку беспилотни летала и ракети во правец на Полска: „Па, јас не можам ништо да направам во врска со тоа. Путин по грешка испратил беспилотни летала и неколку мали ракети во Полска“.
Таквата реакција на американскиот претседател фактички ја минимизира сериозноста на руските постапки и не ја зема предвид заканата што тие ја претставуваат за безбедноста на земјите-членки на НАТО. Ако нарушувањето на полскиот воздушен простор и паѓањето на руски ракети на полска територија може да се објаснат како случајност, се наметнува логичното прашање: каква ќе биде реакцијата на Вашингтон доколку сличен инцидент се случи во некоја од балтичките држави? Зарем дури и директното нарушување на територијалниот интегритет на сојузник во НАТО од страна на Русија повторно ќе биде претставено како грешка или случајност? Таквата политика на минимизирање на руската закана испраќа опасна порака до Москва: агресивните дејствија против земјите-членки на НАТО можеби нема да предизвикаат соодветен политички и безбедносен одговор. Токму таквата перцепција може да го охрабри Кремљ дополнително да ја тестира решителноста на Алијансата и да го проширува географскиот опсег на своите воени и хибридни операции во Европа.
*Олександар Левченко е поранешен амбасадор на Украина во Босна и Херцеговина

