Северен Кавказ под Путин: привилегии за елитите, сиромаштија за граѓаните и мобилизација како казна

Кавказ

Состојбата во националните републики на Северен Кавказ покажува дека декларативното почитување на мултинационалниот карактер на Русија, кое го прокламира Кремљ, не е проследено со соодветно внимание кон социоекономскиот развој на овие територии, политичката застапеност на нивното население и заштитата на неговите права.

Олександар ЛЕВЧЕНКО*

Во рамките на својата регионална политика, Москва посветува недоволно внимание на развојот на териториите со мал удел на етничко руско население. Овој проблем е особено изразен на Северен Кавказ, пред сè во Дагестан, Чеченија, Ингушетија и Карачаево-Черкезија. Истовремено, локалните национални елити сè повеќе се вплеткуваат во корупција и злоупотреба на власта. Сепак, се чини дека Кремљ не го смета ова за сериозен проблем, бидејќи смета дека регионалните лидери, кои зависат од федералниот центар и се ранливи на обвиненија за корупција, ќе бидат полојални на политиката на Владимир Путин.

Од своја страна, чеченскиот лидер Рамзан Кадиров одлучи да ја користи мобилизацијата како инструмент за притисок и казнување на жителите на републиката, меѓу другото, со цел да ја задржи контролата врз јавните расположенија на интернет. Според медиумските извештаи, Кадиров изјавил дека жителите на Чеченија чие однесување „предизвикува оправдани забелешки“ ќе добијат „можност да се докажат“ во зоната на воени дејствија во Украина, како вид казна. Притоа, тој не прецизирал на какви конкретни постапки или однесување мисли.

Оваа изјава уследила по средбата со пратеникот во Државната дума на Руската Федерација, Адам Делимханов, кој го информирал за активностите на претставништвата на чеченскиот лидер во руските региони. Покрај тоа, Кадиров наредил интензивирање на работата со младите и пропагандните активности на телевизиските канали „Грозни“ и „Вајнах“, повикувајќи се на опасноста од дестабилизација преку интернет и ширење лажни слики создадени со помош на вештачка интелигенција. Во контекст на објавениот наводно рекорден резултат на Кадиров на септемвриските избори — дури 99,85% од гласовите — неговите изјави се вклопуваат во поширокиот систем на строга контрола врз чеченското општество, примена на принуда и манипулирање со јавното мислење.

Во меѓувреме, во Дагестан регионалните политички елити се обидуваат да го ограничат политичкото и економското влијание на верските заедници, вршејќи притисок врз раководството на локалното муфтиство. Според медиумските извештаи, советничката на муфтијата на Дагестан, Ајна Гамзатова, му се обратила на Владимир Путин со жалба за засилениот притисок врз муфтиството од страна на регионалните власти и кругот на луѓе блиски до сенаторот Сулејман Керимов. Според нејзините зборови, лицата поврзани со Керимов настојуваат да ги концентрираат во свои раце политичките и економските механизми на влијание во републиката, истовремено ослабувајќи ја позицијата на муфтиството. Гамзатова, исто така, укажала на финансиските тешкотии на верската организација и изразила загриженост поради можниот притисок врз претпријатијата што се во нејзина сопственост.

Показателен доказ за социоекономското заостанување на Дагестан е нивото на пензиските примања на населението. Според медиумските извештаи, републиката го зазема последното место меѓу руските региони според висината на просечната пензија, која изнесува околу 18,9 илјади рубљи (230 американски долари). За споредба, на Чукотка овој показател достигнува 42,2 илјади рубљи (480 американски долари), што е повеќе од двојно во однос на Дагестан.

Републиките на Северен Кавказ систематски се наоѓаат меѓу регионите со најлоши социоекономски показатели, особено во однос на висината на платите и пензиите. Ваквата состојба укажува на долготрајно структурно заостанување на регионот и неспособност на федералната власт ефикасно да го изедначи животниот стандард во националните републики.

Ниското ниво на пензиите во Дагестан јасно ја покажува длабоката социоекономска нееднаквост меѓу руските региони и повторно го отвора прашањето за одговорноста на федералниот центар за нејзиното одржување. И покрај функционирањето на единствен државен пензиски систем, просечната пензија во републиката изнесува само 18,9 илјади рубљи, наспроти 25,5 илјади рубљи во просек во Русија. Овој јаз во голема мера е последица на ниските заработки и распространетоста на неформалното вработување — проблеми што федералната економска и социјална политика не успеала да ги надмине во текот на повеќе децении.

Состојбата со пензиските примања на жителите на Дагестан го покренува прашањето за социјалната правда и ефикасноста на федералната политика насочена кон намалување на разликите во животниот стандард меѓу регионите. Во текот на повеќе децении, федералната власт не успеала значително да го надмине социоекономското заостанување на Северен Кавказ. Како последица на тоа, ниските приходи на населението во текот на работниот век директно се одразуваат врз неговата материјална состојба по пензионирањето.

Друг пример за системските проблеми во регионалното управување се злоупотребите при распределбата на земјиштето и засилувањето на даночниот притисок во Ингушетија за време на раководењето на лидерот на републиката, Махмуд-Али Калиматов. Овие процеси дополнително го заострија проблемот со корупцијата и ги засилија социјалните тензии.

Според медиумските извештаи, во текот на изминатиот месец лица од опкружувањето на Калиматов присвоиле значителни земјишни површини, кои наводно биле наменети за учесниците во војната против Украина. Притоа, најатрактивните парцели, според достапните информации, ги задржуваат лицата блиски до раководството на републиката, додека на непосредните учесници во борбените дејствија им се нуди земјиште во близина на депонии или на други територии несоодветни за користење. Според медиумските извештаи, со организирањето на продажбата на земјишните парцели се занимава близок роднина на Калиматов.

Истовремено, лидерот на Ингушетија одлучил дел од буџетскиот товар да го префрли врз населението и бизнисот во сиромашната република, наместо да ги решава проблемите поврзани со ефикасноста на управувањето и контролата врз активностите на сопственото опкружување. За време на состанокот со претставници на даночните органи, Калиматов побарал од населението дополнително да се наплатат повеќе од 700 милиони рубљи (околу 8 милиони американски долари). Станува збор за даноци на имот, земјиште и моторни возила, заостанати обврски по основа на данокот на личен доход и други давачки.

Особено цинично ова барање изгледа во контекст на кривичната постапка против родениот брат на лидерот на Ингушетија — Магомед-Башир Калиматов, поранешен директор на локалната филијала на компанијата „Руска пошта“. Според медиумските извештаи, тој е инволвиран во случај поврзан со дејствувањето на организирана криминална група, која се товари за проневера на повеќе од 2 милијарди рубљи (околу 24,2 милиони американски долари) од пензискиот систем, со користење фиктивни податоци и фалсификувани пасоши. Како последица на оваа шема, меѓу оштетените имало и повозрасни лица.

Распределбата на земјишните парцели во Ингушетија јасно покажува како државните програми за поддршка на учесниците во војната против Украина можат да се претворат во инструмент за збогатување на локалното чиновничко опкружување. Додека најатрактивните земјишни површини се распределуваат меѓу лицата блиски до лидерот на републиката, на непосредните учесници во борбените дејствија им се нудат парцели во близина на депонии. Ваквата практика ја поткопува довербата во регионалните власти и укажува на ризиците од користење на државните ресурси за приватни интереси.

На тој начин, жителите на Ингушетија се наоѓаат меѓу два облика на системска неправда: ограничените социоекономски можности и дополнителниот финансиски притисок од страна на републичките власти. Наместо транспарентно и ефикасно управување со буџетот и државните ресурси, раководството на чело со Махмуд-Али Калиматов се обидува последиците од буџетските проблеми да ги префрли врз населението. За една од најсиромашните републики во Русија, ова само ја продлабочува социјалната нееднаквост и создава дополнителни предуслови за незадоволство кај јавноста.

Посебно внимание заслужува случајот со наводната проневера на повеќе од 2 милијарди рубљи од пензискиот систем, во кој е вклучен поранешниот директор на локалната филијала на „Руската пошта“, кој е роден брат на лидерот на републиката. Овој случај го покренува прашањето не само за кривичната, туку и за политичката одговорност на регионалното раководство. За Ингушетија, каде што традиционално се покажува голема почит кон повозрасните лица, особено е болно тоа што наводните злоупотреби се однесуваат на средствата на пензионерите и се поврзани со лица од најблиското опкружување на раководството на републиката. Во такви околности, јавноста има основа да бара независна истрага и транспарентна контрола врз користењето на буџетските и социјалните средства.

Ингушетија стана показателен пример за тоа колку опасна за социјалната стабилност може да биде комбинацијата од клановски врски, нетранспарентна распределба на државните ресурси и засилен финансиски притисок врз населението. Недостигот од соодветна контрола врз регионалните елити создава услови во кои државните институции можат да се користат за остварување приватни интереси, додека главните социоекономски проблеми на републиката остануваат нерешени.

Одбележувањето на уште една годишнина од депортацијата на карачајскиот народ, спроведена со одлука на сталинистичкото раководство за време на Втората светска војна, повторно ги актуелизира прашањата за историската одговорност на Москва и заштитата на правата на националните малцинства во современа Русија.

Според медиумските извештаи, во Карачаево-Черкезија се одржале комеморативни настани по повод 83-годишнината од масовната депортација на Карачајците, организирана од сталинистичкиот режим во 1943 година под изговор дека дел од населението соработувало со нацистичките окупатори. Како последица на репресиите, околу 70.000 Карачајци биле насилно депортирани во Казахстан и во други делови на Централна Азија. Според наведените процени, повеќе од 43.000 лица починале за време на депортацијата и во местата на прогонство од глад, студ и болести.

Оваа година во Карачаевск, пред споменикот на жртвите на депортацијата, се одржал комеморативен собир на кој присуствувале стотици локални жители, претставници на регионалните власти, свештенството и граѓанските организации. Претставниците на карачајската заедница нагласуваат дека сеќавањето на сталинистичките репресии се чува речиси во секое семејство, а нивните демографски, културни и социјални последици се чувствуваат и децении по враќањето на депортираните во нивната татковина во 1957 година.

Масовната депортација на карачајскиот народ во 1943 година претставува едно од најтешките злосторства на сталинистичкиот тоталитарен режим. Под изговор на колективна одговорност за наводна соработка со нацистите, советските власти подложиле на репресии цел еден народ, осудиле десетици илјади луѓе на смрт, го уништиле традиционалниот начин на живот и нанеле непоправлива штета на неговото културно и историско наследство.

И покрај официјалната осуда на сталинистичките репресии, во современа Русија под водство на Владимир Путин и понатаму постојат сериозни проблеми во обезбедувањето на правата и слободите на националните малцинства. Притисокот врз граѓанските активисти, ограничувањето на политичката застапеност и стеснувањето на можностите за зачувување на националните јазици покажуваат впечатлив контраст меѓу официјалните изјави на Кремљ за почитување на националните малцинства и автохтоните народи на Русија и реалната политика на федералната власт.

Во овој контекст, особено е показателен односот на Путин кон советското историско наследство и личноста на Јосиф Сталин, кого рускиот претседател сè почесто го користи како симбол на силна централизирана држава. Таквата политика на историско сеќавање фактички придонесува за нормализирање на авторитарните практики и за минимизирање на значењето на злосторствата на тоталитарниот режим. Истовремено, состојбата во националните републики на Северен Кавказ покажува дека декларативното почитување на мултинационалниот карактер на Русија, кое го прокламира Кремљ, не е проследено со соодветно внимание кон социоекономскиот развој на овие територии, политичката застапеност на нивното население и заштитата на неговите права.

*Олександар ЛЕВЧЕНКО е поранешен амбасадор на Украина во Босна и Херцеговина

Рацин.мк ве прашува:

Кој најмногу придонесува говорот на омраза да стане нормална појава во Македонија?

Најчитано

Рацин.мк ве прашува:

Кој најмногу придонесува говорот на омраза да стане нормална појава во Македонија?