Skip to content
Руските власти се обидуваат да ги компензираат проблемите на пазарот на горива на сметка на населението, фактички префрлајќи дел од трошоците на нафтените компании врз обичните граѓани.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Според медиумските извештаи, Министерството за енергетика на РФ ѝ предложило на владата да одобри дополнително зголемување на малопродажните цени на бензинот и дизел-горивото за 2,1 рубља за литар. Соодветниот предлог е содржан во допис до премиерот Михаил Мишустин, потпишан од вицепремиерот Александар Новак.
Според проценките на Министерството за енергетика, продажбата на увезено гориво по сегашните цени им носи на нафтените компании загуби од 13 до 18 рубљи по литар, дури и со вклучени државни компензации. Министерството разгледува две можности за решавање на проблемот: дополнителни буџетски исплати во износ до 2 милијарди рубљи месечно, во замена за зголемување на цените за 1,6 рубљи по литар, или поскапување од 2,1 рубља без дополнителни буџетски трошоци. Министерството за финансии и владата на РФ ја поддржуваат втората опција, која на рафинериите би можела да им обезбеди дополнителни приходи од околу 12 милијарди рубљи месечно.
Доколку иницијативата биде спроведена, вкупното зголемување на цените на бензинот на бензинските пумпи на големите нафтени компании до крајот на 2026 година би можело да достигне 11%, односно 7,1 рубља по литар, додека дизел-горивото би поскапело за 10,7%, односно 8,2 рубљи.
Проблемите на рускиот пазар на горива се продлабочија во услови на војната против Украина, нападите врз нафтопреработувачката инфраструктура, санкциските ограничувања и зголемувањето на трошоците за увоз на нафтени деривати. И покрај значителните сопствени резерви на нафта, Русија е принудена да го надоместува недостигот на одделни видови гориво преку набавки од странство. Според наведените проценки, во периодот октомври–декември 2026 година, месечниот увоз на бензин би можел да достигне 620 илјади тони.
Предложеното зголемување на цените фактички префрла дел од трошоците за надминување на кризата со горивата врз потрошувачите. Поскапувањето на дизел-горивото дополнително ќе ги зголеми трошоците за товарниот транспорт и земјоделското производство, создавајќи дополнителен притисок врз цените на стоките за секојдневна потрошувачка. Така, последиците од војната сè поизразено се одразуваат врз животниот стандард на руските граѓани: државата се обидува да ја зачува профитабилноста на стратешки важните компании, истовремено засилувајќи го инфлацискиот притисок врз домаќинствата.
Руската металургија: доцнење на платите и продлабочување на кризата
Руската металуршка индустрија се соочува со влошување на финансиската состојба на претпријатијата, проследено со доцнење на исплатата на платите, намалување на бонусите и кратење на основните примања. Санкциските ограничувања, слабата домашна побарувачка и високите трошоци за кредитирање ги продлабочуваат проблемите на секторот, кој и понатаму зависи од состојбите на домашниот пазар и можностите за извоз.
Според медиумските извештаи, вработените во Челјабинскиот металуршки комбинат, кој е дел од групацијата „Мечел“, се жалат на систематско доцнење на исплатата на платите, надоместоците за боледување и регресот за годишен одмор. Дел од вработените сè уште не ги добиле исплатите за септември. По бројните поплаки, трудовата инспекција започнала проверка на претпријатието. Слични проблеми се појавиле и во друго претпријатие во рамките на групацијата — „Мечел-Материјали“.
Во фабриката „СМК-Кулебаки“ во Нижегородската област, раководството признало долг кон вработените во износ од над 82 милиони рубљи. Вработените, исто така, пријавуваат намалување на основните плати за повеќе од половина. Доцнење на исплатите е регистрирано и во металуршките претпријатија во делот на Донбас окупиран од Русија.
Проблемите со исплатите го одразуваат поширокиот пад во индустријата. Според наведените податоци, во 2025 година домашната потрошувачка на метални производи се намалила за околу 14%, додека обемот на производството паднал на најниско ниво во последните 15 години. Во првата половина на 2026 година, „Мечел“ забележал загуба од 41,5 милијарди рубљи, додека нето-добивката на „Северстал“ во првите девет месеци се намалила за 61%.
Комбинацијата од слаба побарувачка, скапи кредити и ограничувања на извозот ги зголемува ризиците од понатамошно реструктурирање на долговите и банкротства. За претпријатијата тоа значи потреба од намалување на трошоците, а за вработените — зголемен ризик од губење на приходите и влошување на условите за работа. Во поширок контекст, проблемите во металургијата покажуваат дека воените трошоци и структурните нерамнотежи во руската економија сè посилно се одразуваат врз цивилните сектори.
Москва се соочува со зголемување на буџетскиот дефицит
Дури и Москва, која располага со една од најсилните даночни основи меѓу руските региони, се соочува со зголемување на буџетскиот дефицит. Градоначалникот на руската престолнина, Сергеј Собјанин, до Московската градска дума доставил предлог-буџет за 2027 година и планскиот период 2028–2029 година. Документот предвидува продлабочување на јазот меѓу градските приходи и расходи.
Според предлог-буџетот, дефицитот на московскиот буџет на крајот на 2026 година се проценува на 448 милијарди рубљи, а во 2027 година би можел да се зголеми на 651 милијарда рубљи. Истовремено, градските власти планираат намалување на расходите во осум од вкупно тринаесетте градски програми. Ограничувањата ќе ги опфатат образованието, развојот на урбаната средина, транспортот, културата, туризмот, спортот, урбанистичкото планирање и други области.
Повеќе од 90% од приходите на буџетот на руската престолнина се формираат од даночни приходи. Според предлог-буџетот, во 2027 година тие треба да изнесуваат 5.380,5 милијарди рубљи, што е за 22,5 милијарди помалку отколку во 2026 година. Во такви услови, зголемувањето на буџетскиот дефицит значи поголема зависност на градот од задолжување и зголемување на идните трошоци за сервисирање на долгот.
Буџетската состојба во Москва има значење не само за престолнината. Намалувањето на приходите и потребата од ревидирање на расходите укажуваат на засилување на финансиските ограничувања дури и во најбогатите руски региони. Доколку овој тренд продолжи, градските власти ќе имаат сè помалку можности истовремено да ги финансираат инфраструктурните проекти, социјалните програми и другите буџетски обврски без дополнително зголемување на должничкото оптоварување.
Инфлацијата го ограничува ублажувањето на монетарната политика
Забрзувањето на инфлацијата ја принудува Централната банка на РФ да ги задржи строгите монетарни услови, ограничувајќи ги изгледите за враќање кон поевтино кредитирање. На 23 октомври, гувернерката на Банката на Русија, Елвира Набиулина, соопшти дека клучната каматна стапка останува на нивото од 14% на годишно ниво. Ова е втора последователна одлука за задржување на стапката на непроменето ниво, по септемвриската пауза со која беше прекинат циклусот на нејзино намалување, започнат во јуни 2025 година.
Главните причини за ваквата одлука се забрзувањето на растот на цените и задржувањето на високите инфлациски очекувања кај населението и бизнисот. Според наведените прогнози, инфлацијата на крајот на 2026 година би можела да достигне 7,6%, што е речиси двојно повеќе од целното ниво од 4% утврдено од регулаторот.
Еден од клучните фактори што го поттикнуваат инфлацискиот притисок е ограничената понуда, особено привременото исклучување од употреба на дел од капацитетите за преработка на нафта и логистичката инфраструктура. Според наведените податоци, во третиот квартал на 2026 година, тековниот раст на цените, приспособен за сезонските фактори, се забрзал на 8%, во споредба со 4,8% во вториот квартал, додека базичната инфлација достигнала 6,2%. Прогнозата за годишната инфлација е зголемена на 7,1–7,6%, во споредба со претходно предвидениот опсег од 6–7%.
Дополнителен отежнувачки фактор остануваат инфлациските очекувања на населението, кои во август изнесувале 13,7%. Ваквото ниво го зголемува ризикот потрошувачите и претпријатијата и понатаму да го вклучуваат очекуваното поскапување во своите одлуки за цените, набавките и платите.
Истовремено, кредитната активност на корпоративниот сектор и домаќинствата останува висока. Во август, кредитното портфолио на правните лица се зголемило за 1,3%, а прогнозата за годишниот раст на кредитирањето на претпријатијата е зголемена на 9–12%. Во септември, обемот на одобрените потрошувачки готовински кредити достигнал 471,9 милијарди рубљи, што е за 50% повеќе отколку во истиот период во 2025 година. Комбинацијата од висока побарувачка за кредитни средства и инфлациски притисок ја усложнува задачата на регулаторот да го ограничи растот на цените без прекумерно забавување на економската активност.
Дополнителни ризици создава и буџетската политика. Според проценките на аналитичарите, дефицитот на федералниот буџет на крајот на годината би можел да изнесува 6,8–7,2 билиони рубљи, односно 3–3,1% од БДП. Регионалните буџети, со исклучок на московскиот регион, веќе се сумирани со дефицит од 26 милијарди рубљи. Потребата од финансирање на значителните државни расходи, паралелно со борбата против инфлацијата, го стеснува просторот за ублажување на монетарната политика.
Ажурираната прогноза на Централната банка предвидува просечна клучна каматна стапка од 14,6% во 2026 година и 12,5–13,5% во 2027 година. Враќањето на инфлацијата на целното ниво од 4% се очекува дури во 2027 година. Истовремено, прогнозираниот раст на БДП останува умерен: 0,5–1% во 2026 година и 1–2% во 2027 година.
На тој начин, руската економија ризикува подолг период да остане во услови на скапо кредитирање и ограничени можности за инвестициски раст. Високите каматни стапки ќе го отежнуваат финансирањето на претпријатијата, ќе ја ограничуваат модернизацијата на производството и ќе го зголемуваат товарот врз компаниите со големи долгови. Релативно поповолна положба ќе имаат субјектите што ќе можат да обезбедат буџетско финансирање или да се приспособат на високата цена на капиталот.
Збирно, проблемите на пазарот на горива, падот во металургијата, зголемувањето на буџетскиот дефицит на регионално ниво и постојаниот инфлациски притисок укажуваат на засилување на структурните ограничувања на руската економија. Војната против Украина не само што ги зголемува директните државни расходи, туку и ги продлабочува економските нерамнотежи, чии последици сè почесто се префрлаат врз населението и цивилниот бизнис.
