Skip to content
На 3 октомври 1995 година автомобил-бомба експлодираше на улица „Македонија“, во обид да биде убиен првиот претседател на независна Македонија. По 31 година, знаеме многу за самиот напад, знаеме колку голема била истрагата, но сè уште немаме правосилно утврден нарачател и извршител. Новата книга на поранешен полициски инспектор повторно го отвора прашањето: каде застана истрагата?
Во 9:50 часот на 3 октомври 1995 година, Македонија се соочи со еден од најтешките удари врз својата млада државност.
Службениот автомобил на претседателот Киро Глигоров минувал по улица „Македонија“, во близина на хотелот „Бристол“, кога од паркиран „Ситроен Ами 8“ била активирана автомобил-бомба со далечинско управување. Во возилото имало околу 20 килограми експлозив.
Глигоров преживеа, но беше тешко повреден. Загина неговиот возач, а беа повредени и други лица. Истрагата подоцна го потврди она што уште од првиот ден изгледаше очигледно – нападот бил внимателно подготвен и организиран. Но кој го наредил и кој го извршил, остана без судски одговор.
Истрага со огромни бројки, но без конечен резултат
Колку била голема истрагата покажуваат самите бројки.
Биле проверени 30.850 возила и повеќе од 15.000 објекти, а биле идентификувани повеќе од 188.000 лица, од кои околу 19.000 биле претресени. МВР разговарало со повеќе лица за кои постоеле сомневања, но никој од нив не бил обвинет и осуден за атентатот.
Во истрагата била побарана и меѓународна помош. Експертски тимови од САД, Велика Британија, Германија и Грција работеле на местото на нападот и на анализата на материјалните траги. Во тогашните извештаи се споменуваат и експерти од FBI, ATF и британската полиција.
Токму затоа и денес останува едно непријатно прашање:
Како истрага од ваков обем, со домашни и странски експерти, не стигна до сторителите?
Три децении теории не се исто што и три децении докази
Одговорот никогаш не престана да се бара.
Во јавноста со години се појавуваа различни верзии – од бугарската „Мултигруп“, преку југословенските безбедносни структури и таканаречената „Братиславска врска“, до различни домашни и регионални сценарија.
Уште во 1995 година тогашниот министер за внатрешни работи Љубомир Фрчкоски говореше за можна вмешаност на моќна финансиско-економска групација од соседна земја. Во јавноста потоа беше посочувана „Мултигруп“. Но ниту таа, ниту другите верзии не добија судска потврда.
Тоа е разликата што по 31 година мора да се направи.
Теорија не е доказ. Индиција не е пресуда. Политичко сомнение не е утврден нарачател.
И токму затоа атентатот врз Глигоров и денес е нерешен случај.
Денес се отвора нова книга, но не и старата пресуда
На 3 октомври 2026 година, точно на годишнината од нападот, се промовира книгата „Скопскиот атентат“ на д-р Зоран Доревски.
Доревски во времето на атентатот бил главен инспектор во Управата за обезбедување одредени личности и објекти при МВР. Според најавата за книгата, станува збор за обемна монографска анализа заснована врз сознанија, податоци и факти од случајот.
Тоа ја прави книгата интересна не затоа што автоматски носи „решение на мистеријата“, туку затоа што доаѓа од човек кој во тоа време бил внатре во безбедносниот систем.
И тука повторно се враќаме на главното прашање:
Што точно знаела државата тогаш, што дознала подоцна и што никогаш не успеала да докаже?
Најголемиот проблем е празнината меѓу сомнежот и доказот
И денес постојат луѓе кои имаат свои одговори.
На научна конференција посветена на атентатот во февруари 2026 година беа изнесени нови и стари тези за можни српски безбедносни структури, домашни структури, организиран криминал и други можни актери. Беа поставени и прашања за тоа дали дел од истрагата била лошо спроведена или попречувана. Но, како што е важно да се нагласи, голем дел од изнесеното остана на ниво на лични проценки и хипотези, без нова официјално потврдена истрага што би ги претворила во докази.
Токму тука лежи суштината на случајот.
По три децении можеме да имаме повеќе теории, а не повеќе вистина.
Што останува неспорно?
Неспорен е нападот.
Неспорни се жртвите.
Неспорно е дека бомбата била активирана од далечина.
Неспорно е дека нападот бил организиран.
Неспорно е дека била спроведена огромна истрага.
И неспорно е дека по 31 година нема правосилна пресуда што ќе каже кој го нарачал и кој го извршил нападот.
Сè друго мора да се дели на документирани факти, сведоштва, истражни насоки, индиции и претпоставки.
Токму тоа разграничување недостасуваше во голем дел од јавната приказна за атентатот.
31 година подоцна, прашањето е и за државата
Атентатот врз Глигоров не е само приказна за еден претседател кој за влакно преживеал автомобил-бомба.
Тоа е и приказна за капацитетот на една млада држава да го заштити својот претседател, да спроведе сложена антитерористичка истрага и, конечно, пред јавноста да покаже до каде стигнала.
По 31 година, можеби токму тоа е најважното прашање.
Не само кој ја поставил бомбата, туку и зошто една држава со толку голема истрага никогаш не успеа да стигне до судски утврдена вистина.
Денес повторно ќе се зборува за „Мултигруп“, КОС, странски служби, домашни структури и други можни сценарија.
Но вистината за еден од најтешките напади во македонската историја не може да биде составена од најинтересната теорија.
Мора да биде составена од докази.
И затоа, 31 година подоцна, случајот Глигоров останува едно од најголемите отворени прашања на македонската држава – не затоа што нема кој да понуди одговор, туку затоа што сè уште нема одговор што е потврден со истраг
