Што ќе се случеше ако мајката на Сара не проговореше јавно? Ако нејзината објава не се проширеше, ако медиумите не поставуваа прашања и ако граѓаните не побараа одговорност? Дали институциите ќе ги преземеа истите чекори, со истата брзина ако јавноста немаше таква реакција?
Институциите имаат обврска да постапат доволно ефикасно за безбедноста на една нападната жена да не изгледа како нешто што зависи од бројот на споделувања на социјалните мрежи.
Случајот со Сара го отвори токму тој проблем. По нападот во Охрид на 15 ноември, полицијата го привела Кристијан Корабоски. Обвинителството првично побарало мерки на претпазливост, по што судот определил забрана за приближување, одземање на пасошот и обврска за јавување во суд. Значи, институционално постапување имало. Прашањето е дали првичните мерки биле соодветни на ризикот и врз кои информации била направена таа проценка.
На 16 ноември, по јавното сведоштво на мајката, медиумските прашања и реакциите на граѓаните, следуваа повторно приведување, обвинение за три кривични дела и барање за притвор. Обвинителството соопшти дека во текот на денот ја испитало оштетената во присуство на социјални служби и дека било извршено вештачење на повредите.
Оваа хронологија сама по себе не докажува дека јавниот притисок ја променил одлуката. Нов исказ и нови докази можат да донесат поинакво постапување. Но, токму затоа е потребно прецизно објаснување: со што располагале надлежните при првото одлучување, што дознале подоцна и зошто првично предложените мерки биле оценети како доволни.
Без такво објаснување, останува сомнежот дека системот станува поодлучен дури кога случајот ќе стане премногу видлив за да биде третиран како уште еден предмет.
Кој ја штити жената додека се собираат доказите?
Кривичната постапка бара докази, а правната квалификација бара стручно утврдување на фактите. Јавноста не може да ја преземе улогата на обвинител или судија. Но, жената што пријавила насилство има потреба од заштита и додека се утврдуваат сите околности.
Затоа, покрај прашањето за кое дело ќе одговара обвинетиот, мора да се постави и прашањето како е проценета опасноста за оштетената. Дали се земени предвид можноста за повторен напад, заканите, евентуалното влијание врз неа и нејзиниот страв? Кој ја следи нејзината безбедност по пријавувањето? Дали таа знае кому веднаш да се обрати ако мерките бидат прекршени?
Одговорите треба да постојат во институционалното постапување уште пред случајот да стане главна вест.
Мајката на Сара изнесе и сомневања за обиди за прикривање и за влијание на семејството на обвинетиот. Тоа се наводи што треба да се испитаат, а не однапред утврдени факти. Државниот јавен обвинител најави дека се истражуваат и тие тврдења. Јавноста има право да добие информација за исходот од проверките, со почитување на приватноста на оштетената и потребите на постапката.
Сомневањата за привилегираност не се расчистуваат со општо уверување дека сите се еднакви пред законот. Се расчистуваат со проверливи постапки и образложени одлуки.
Семејството не смее да ја носи и борбата за јавна видливост
Кога родител јавно раскажува за насилството врз своето дете, тој изложува болни и интимни детали пред илјадници непознати луѓе. Тоа носи дополнителен товар: коментари, сомневања, обвинувања и повторно преживување на настанот.
Ниту едно семејство не треба да чувствува дека таквото изложување е услов за институциите сериозно да го слушнат.
Тука е и најтешкото прашање што го отвора случајот со Сара: што се случува со жените чии приказни не стигнуваат до медиумите? Со оние што немаат блиски кои можат јавно да зборуваат, што се плашат од одмазда или што немаат сила своето искуство да го претворат во јавен повик за помош?
Нивната заштита мора да биде еднакво брза и темелна. Популарноста на една објава не смее да стане неформална мерка за итноста на еден предмет.
Медиумите и граѓаните имаат важна контролна улога. Можат да откријат пропуст, да побараат одговор и да спречат случајот да исчезне од јавноста. Но, не можат постојано да ја надоместуваат работата на институциите. Заштитата мора да функционира и кога нема камера, протест или јавна објава.
Политичката осуда мора да добие продолжение
Премиерот Христијан Мицкоски и охридскиот градоначалник Кирил Пецаков го осудија нападот на 16 ноември, по повеќе од едно деноноќие од настанот и по јавните реакции. Порачаа дека е потребна одговорност и брзо институционално постапување.
Таквата осуда е очекувана. Нејзината вредност ќе се мери и преку тоа што ќе следува: проверка на евентуалните пропусти, услови за работа на службите, достапна помош и следење на мерките за заштита.
Извршната власт има одговорност за функционирањето на системот во рамките на своите надлежности. Обвинителството и судот имаат одговорност самостојно да одлучуваат според доказите. Граѓаните имаат право да бараат отчет од сите нив, без политичките изјави да станат замена за институционален одговор.
Случајот со Сара треба да добие целосна правна разрешница, а сомневањата за влијание и прикривање, проверка и јасен исход. Паралелно со тоа, надлежните треба да објаснат како била проценета нејзината безбедност од првиот момент и што довело до промената на предложените мерки.
Државата треба да ја обезбеди таа заштита од првата пријава. И за жената чие име утре нема да биде на насловните страници.

