Skip to content
Во Македонија во 2025 година починале 2.269 лица од цереброваскуларни болести, според податоците на Државниот завод за статистика. Тоа се просечно околу шест смртни случаи дневно. Станува збор за групата заболувања на мозочните крвни садови, во која се опфатени мозочните удари и нивните последици.
Во 2024 година од оваа група болести починале 2.218 лица, а во 2023 година 2.101 лице. Иако најголемиот дел од смртните случаи се кај постарото население, меѓу починатите во 2025 година имало и 247 лица помлади од 65 години.
Овие бројки се потсетник зошто Светскиот ден на мозочниот удар, 29 октомври, е посветен на превенцијата и навременото препознавање на симптомите. Годинашната кампања на Светската организација за мозочен удар ја продолжува пораката „Секоја минута е важна“, со акцент на итното барање медицинска помош.
Мозочниот удар настанува кога крвоснабдувањето на дел од мозокот е прекинато поради затнување на крвен сад или поради крвавење. Мозочното ткиво останува без потребниот кислород, а брзината на лекувањето може значително да влијае врз преживувањето и последиците.
Најпрепознатливите предупредувачки знаци се ненадејно искривување на лицето, слабост или вкочанетост на раката и нарушен говор. Лицето може да не успева да се насмевне симетрично, да не може да ги подигне и задржи двете раце или да зборува неразбирливо и тешко да ги наоѓа зборовите.
Можни симптоми се и ненадејно губење или заматување на видот, губење рамнотежа, отежнато одење, слабост на едната страна од телото и нагла, силна главоболка. Не треба да се чека да се појават сите знаци за да се побара помош.
При сомнеж за мозочен удар веднаш јавете се на 112 и кажете ги симптомите. Забележете кога започнале и пренесете ја информацијата на медицинскиот тим. Лицето со симптоми не треба самото да вози до болница. Следете ги насоките од операторот додека пристигне помошта.
И симптомите што брзо се повлекуваат бараат итна процена. Тие можат да укажуваат на транзиторен исхемичен напад, кој може да биде предупредување за следен мозочен удар. Подобрувањето по неколку минути не е причина да се откаже барањето помош.
Аспирин не треба да се зема на своја рака како итна помош при сомнеж за мозочен удар. Некои удари се предизвикани од крвавење, а аспиринот може да ја влоши таквата состојба.
Превенцијата почнува со контрола на крвниот притисок. Високиот притисок е водечки фактор на ризик и често нема забележливи симптоми. Редовното мерење и лекувањето според лекарскиот план се важни и кога човек се чувствува добро. Пропишаната терапија не треба самостојно да се менува или прекинува.
Важни се и контролата на шеќерот и холестеролот, како и откривањето и лекувањето на срцевите нарушувања. Атријалната фибрилација, нарушување на срцевиот ритам, го зголемува ризикот од мозочен удар и бара лекарска процена и соодветно лекување.
Откажувањето од цигарите и избегнувањето пасивно пушење се меѓу најважните промени што го намалуваат ризикот. Препораките вклучуваат и редовно движење, одржување здрава телесна тежина и намалување на внесот на алкохол.
Светската здравствена организација препорачува најмалку 150 минути умерена физичка активност неделно за возрасните, приспособена на нивните можности и здравствена состојба. Во исхраната треба да има повеќе зеленчук, овошје, мешунки и интегрални житарки, а помалку сол, заситени масти и додадени шеќери.
Овие мерки значително го намалуваат ризикот, но не го отстрануваат целосно. Затоа познавањето на симптомите останува важно за секого, вклучително и за помладите луѓе и за оние што немаат претходно дијагностицирана болест.
За преживеаните, навремената рехабилитација е важен дел од лекувањето. Поддршката за движењето, говорот, голтањето и секојдневното функционирање може да го подобри опоравувањето и да ја намали зависноста од туѓа помош. Достапноста на превентивни прегледи, итно лекување и рехабилитација е неопходна за намалување на последиците од мозочниот удар.
