Skip to content
Само пред две години, турската опозиција постигна историски успех на локалните избори. Денес, меѓутоа, водечката опозициска сила е поделена, а Екрем Имамоглу – најсериозниот политички ривал на претседателот Реџеп Таип Ердоган – е во затвор и можеби нема да му биде дозволено да учествува на следните претседателски избори. Така, битката против Ердоган се претвори и во битка за тоа кој ќе ја предводи јавната желба за промени.
Според истражувањето на агенцијата БГНЕС, тужбите, поделбата на опозицијата и пресметките околу евентуалното предвремено гласање го преобликуваат политичкиот терен во Турција. Кој може да го замени Имамоглу како главен кандидат на опозицијата? Дали има шанса против Ердоган ако се кандидира поделено? И дали трката може да се одлучи дури и пред денот на изборите – со одредување кој ќе отелотвори промена и дали воопшто ќе му биде дозволено да учествува?
Во мај, судот го отстрани Озгур Озел од функцијата претседател на Републиканската народна партија (ЦХП), поништувајќи го неговиот избор на конгресот на партијата во 2023 година и враќајќи го поранешниот лидер Кемал Киличдароглу на чело. Озел ја напушти вековната партија и, заедно со 90 други пратеници, ја основа „Новата партија“.
Новата партија веднаш стана најголемата опозициска сила во парламентот со 600 места со 91 пратеник, додека ЦХП остана со само 44. Стотици градоначалници исто така се приклучија на партијата на Озел, а во август, разрешениот градоначалник на Истанбул, Екрем Имамоглу, ја објави својата поддршка за неа.
Токму Имамоглу ѝ ги нанесе најтешките изборни порази на владејачката Партија на правдата и развојот во најголемиот град во Турција и стана најопасниот политички ривал на Ердоган. Од март 2025 година, тој е во затворот Силиври, обвинет во голем случај на корупција. Неговата универзитетска диплома беше одземена непосредно пред неговото апсење, а високото образование е уставен услов за претседателските кандидати.
На 11 септември 2026 година, судот го осуди Имамоглу на уште 2 години и 1 месец затвор во посебен случај за навреда на службено лице и примени одредба што може да доведе до забрана за вршење политичка функција.
Опозицијата и организациите за човекови права предупредуваат дека повеќекратните постапки против нејзините претставници се обид да се елиминираат вистинските соперници на власта.
Доколку на Имамоглу не му биде дозволено да се кандидира на претседателските избори, најдискутираната алтернатива е градоначалникот на Анкара, Мансур Јавас. Тој има потенцијал да привлече гласачи од различни политички групи.
Редовните претседателски и парламентарни избори се закажани за 14 мај 2028 година. За предвремено гласање се потребни 360 гласови во парламентот, а владејачката коалиција сама по себе нема такво мнозинство. Влоговите се особено високи: доколку парламентот распише избори во рамките на тековниот мандат, уставот му дозволува на Ердоган повторно да се кандидира за претседател.
Ова ги претвора недостасувачките гласови во алатка за политичко пазарење. Прокурдската Партија за еднаквост и демократија на народите (HED) е од особено значење. Таа, заедно со владејачката партија, го поддржа клучниот закон што создава правна рамка за разоружување и распуштање на Курдистанската работничка партија (PKK). Законот беше донесен во август со 468 гласови.
Поддршката за ова прашање не значи автоматски предизборен сојуз. Сепак, таа покажува дека гласовите на HED би можеле да станат одлучувачки при закажувањето предвремени избори, можни уставни измени или втор круг од претседателските избори.
Друг важен елемент во политичката ситуација е притисокот врз домаќинствата. Официјалната годишна инфлација достигна 31,51% во август. Сепак, искуството од изборите во 2023 година покажа дека високите цени и економското незадоволство сами по себе не гарантираат пораз за Ердоган.
Двајцата интервјуирани во извештајот се искусни турски новинари кои ја продолжуваат својата професионална работа надвор од својата татковина поради жестока репресија врз слободните медиуми и новинарите во земјата.
Тарик Торос е роден во 1972 година во Тарсус. Работел како новинар, уредник и телевизиски менаџер, вклучително и во Саманјолу ТВ, ТГРТ, Хабертурк, Акшам, Каналтурк и Бугюн ТВ. Како главен уредник на Бугюн ТВ, тој беше сведок на присилното затворање на телевизијата во октомври 2015 година, откако судски назначени администратори ги презедоа медиумските компании на Коза Ипек. Во јули 2016 година, Торос објави дека се населил со своето семејство надвор од Турција откако против него беше издадена наредба за притвор, која ја опиша како произволна и политичка. Денес, новинарот живее и работи во Лондон како презентер, уредник и политички коментатор.
„Ердоган е лидер кој сака сам да ги избира своите противници. Мислам дека тоа е една од причините зошто е на власт 24 години“, изјави Торос за БГНЕС. „Кога некој владее со земја речиси четвртина век, тоа не е само затоа што луѓето постојано го избираат. Политичкиот систем, исто така, го прави изборот на некој друг исклучително тежок.“
Според него, Ердоган ќе оди на избори само кога е уверен во две работи: дека може да влијае на тоа кој ќе биде неговиот главен противник и дека ги обезбедил условите потребни за победа. „Тој одлучува за времето и условите на изборите. Тој оди на избори кога знае кои ќе бидат неговите противници и кога политичката средина е соодветна за него“, рече Торос.
Тој верува дека Имамоглу ќе има тешкотии да одржи реални шанси за кандидирање, дури и ако продолжи да влијае на опозицијата од затвор. „Владата се обидува политички да го закопа, а воедно да го држи зад решетки“, рече новинарот. Тој рече дека притисокот врз Имамоглу може да се зголеми како што се приближуваат изборите, вклучително и со ограничување на неговата можност за комуникација со јавноста.
Левент Кенез е роден во 1978 година во Маниса и дипломирал на Универзитетот Босфор со диплома по политички науки и меѓународни односи. Тој беше уредник во Заман и главен уредник на весникот Мејдан. По обидот за државен удар во јули 2016 година, Кенез беше кратко приведен, а по неговото ослободување, беше издадена нова потерница. Тој ја напушти Турција и доби статус на бегалец во Шведска. Денес живее во Стокхолм и работи како уредник на истражувачката платформа „Нордик монитор“. Во 2021 година, Врховниот суд на Шведска го отфрли барањето на Анкара за негова екстрадиција, пресудувајќи дека новинарската активност за која станува збор не претставува кривично дело според шведскиот закон и дека постои ризик од прогон доколку се врати во Турција.
„Кога зборуваме за избори и партии во Турција, не зборуваме за целосно демократска земја. Медиумите се во голема мера под контрола на владата, а опозицијата е под огромен притисок од судството“, изјави Кенез за БГНЕС.
Тој ја опиша судската суспензија на Озел како дел од стратегијата за поделба на најголемата опозициска сила. „Кога има внатрешни конфликти во партијата, вниманието се префрла од проблемите на земјата кон семејни раздори. Целта е да се свртат членовите на партијата едни против други“, рече Кенез. Според него, планот успеал да ја подели опозицијата, но не на два еднакви дела, бидејќи мнозинството пратеници и поддржувачи ја следеле „Новата партија“.
Кенез не очекува формална соработка меѓу новото раководство на ПКК и луѓето на Озел, но претпоставува дека на претседателските избори некои гласачи може да се обединат околу кандидатот со најголеми шанси за победа. Тој го посочи Мансур Јавас како најочигледна алтернатива на Имамоглу, но предупреди: „Секој кандидат кој има шанса да го победи Ердоган може да биде блокиран преку судскиот систем или други средства“.
„Економијата е сè уште најважниот индикатор. Но, опозицијата треба да им даде надеж на луѓето дека ќе може да го поправи тоа кога ќе дојде на власт. Досега, не успеа да го стори тоа“, додаде новинарот. Според него, Ердоган би можел да изгуби ако гласањето е доволно фер, но резултатот ќе зависи од кандидатот против него, одѕивот и условите во кои ќе се одржат изборите:
„Во земји како оваа, гласањето е важно. Но, уште поважно е кој ги брои гласовите.“
