Skip to content
Речиси половина милион Словенци сакаат да се укине задолжителниот придонес за јавната радиотелевизија, а речиси исто толку се против. Референдумот за финансирањето на РТВ Словенија покажа колку е поделено општеството околу иднината на јавниот сервис, а пресвртот во пребројувањето дополнително ја нагласи неизвесноста.
Според неофицијалните резултати што словенечката Државна изборна комисија ги објави утрово во 6:20 часот, против укинувањето на задолжителниот придонес гласале 461.765 граѓани, односно 50,04 проценти, додека за укинување се изјасниле 461.073 граѓани или 49,96 проценти. Разликата изнесува само 692 гласа.
Пресвртот е особено интересен бидејќи во текот на изборната ноќ предност имаа поддржувачите на укинувањето. Со внесувањето на новите резултати, предноста постепено се намалувала, за на крајот да премине на страната на противниците на укинувањето.
До утринскиот пресек биле обработени 99,98 проценти од гласачките ливчиња. Евидентирани се 925.738 предадени ливчиња, од кои 922.838 се важечки, а 2.900 неважечки. Сепак, резултатите сè уште не се конечни, бидејќи треба да бидат обработени и преостанатите гласови, вклучително и оние пристигнати по пошта и од странство.
Но, политичкото значење на референдумот не зависи само од тоа која страна ќе заврши со неколку стотици гласа повеќе. Резултатот покажува дека во Словенија не постои широко мнозинство ниту за укинување ниту за задржување на сегашниот начин на финансирање на јавната радиотелевизија.
Токму тука се отвора и дилемата за идните одлуки. Ако речиси половина од гласачите бараат укинување на придонесот, нивниот став не може да се занемари. Но истовремено, речиси еднаков број граѓани се против промена на постојниот модел. Затоа, каква било одлука за финансирањето на јавниот сервис ќе треба да се носи во услови на длабока поделба во јавноста.
Важно е и тоа што референдумот има консултативен карактер. Дури и ако конечните резултати покажат мнозинство за укинување на задолжителниот придонес, тоа нема автоматски да значи дека граѓаните престануваат да го плаќаат. За промена на системот ќе биде потребна посебна законска постапка.
Референдумот за РТВ беше едно од четирите прашања за кои Словенците гласаа во неделата. Премиерот Јанез Јанша повика на четири гласа „за“, но резултатите не ја следеа целосно таа политичка порака. Граѓаните ги отфрлија измените на Законот за парламентарни истраги, додека мнозинство даде поддршка за условувањето на социјалната помош со општественокорисна работа и за ограничувањето на гласачкото право на локалните избори.
За разлика од тие прашања, кај радиодифузниот придонес не се формираше јасно мнозинство. Тоа го прави овој референдум особено чувствителен за политичко толкување. Разликата од 692 гласа може да одреди која страна формално ќе има повеќе гласови, но не може да го промени фактот дека ставовите на гласачите се речиси еднакво поделени.
Затоа исходот од гласањето за РТВ Словенија отвора пошироко прашање од самото плаќање на придонесот. Како да се обезбеди стабилно финансирање на јавниот сервис кога половина од гласачите го оспоруваат постојниот модел, а другата половина не го поддржува неговото укинување?
Одговорот нема да го дадат само преостанатите гласачки ливчиња. Тој ќе зависи и од политичките одлуки што ќе следуваат по референдумот.
