Skip to content
Полска се соочува со сериозна уставна криза по обидот за смена на раководството на Уставниот суд, кој предизвика протести, полициска интервенција и судири во Варшава. Претседателот Карол Навроцки го пренасочи авионот среде лет кон Сенегал и итно се врати во земјата, а потоа помина неколку часа во зградата на Уставниот суд. Утрово свика итни консултации со парламентарните политички сили, оценувајќи дека е загрозен уставниот поредок на државата.
Кризата започна во петокот околу 18 часот, кога на интернет-страницата на Уставниот суд беше објавена одлука за едномесечна суспензија на претседателот Богдан Швјенчковски и неговиот заменик Бартломјеј Сохањски.
Одлуката ја донела судијката Ана Корвин-Пјотровска, која соопштила дека како судија со најдолг стаж го презема раководењето со институцијата.
Таа го обвинува досегашното раководство дека ја блокира работата на судиите избрани од актуелното парламентарно мнозинство и го попречува функционирањето на Уставниот суд.
Швјенчковски, кој е поврзан со опозициската партија Право и правда (ПиС), ја оспори одлуката. Преку официјалниот профил на Уставниот суд беше објавено дека тој и неговиот заменик остануваат на функциите, а преземањето на раководството беше оквалификувано како незаконско.
Протести, полиција и турканици пред Уставниот суд
По објавувањето на одлуката, пред зградата на Уставниот суд во Варшава се собраа стотици демонстранти, меѓу кои и истакнати претставници на десничарската опозиција.
На протестот се појавија лидерот на Право и правда, Јарослав Качињски, поранешниот премиер Матеуш Моравјецки и други опозициски политичари.
Полицијата распореди дополнителни сили околу судот откако дел од демонстрантите се обиделе да ја пробијат оградата, а кон полициските службеници биле фрлани предмети.
Приведени се три лица.
Според полската полиција, службениците биле распоредени во дворот на институцијата заради обезбедување на јавниот ред и безбедноста на присутните, но не влегле во самата зграда.
Судијката Корвин-Пјотровска претходно предупредила на можни закани за безбедноста на судиите и вработените.
Претседателот го пренасочи авионот среде лет
Полскиот претседател Карол Навроцки во моментот на ескалацијата патувал кон Сенегал, каде што требало да оствари официјални средби.
Околу 18 часот, новинарите што патувале со претседателската делегација биле информирани дека авионот се враќа во Полска.
Навроцки потоа преку социјалните мрежи соопштил дека го прекинува патувањето бидејќи, како што навел, во таков момент претседателот мора да биде во својата земја.
Претседателскиот авион слетал во Варшава во 21:43 часот.
По враќањето, Навроцки одржал средба со првиот претседател на Врховниот суд, Збигњев Капињски, и со оспорениот претседател на Уставниот суд, Богдан Швјенчковски.
Непосредно пред еден часот по полноќ, Навроцки пристигнал пред Уставниот суд.
При неговото влегување дошло до турканици со дел од судиите. На снимка објавена на социјалните мрежи се гледа физичка конфронтација на влезот, а судијата Маќеј Берек го обвини претседателот дека насилно се пробил покрај судиите.
Навроцки останал во зградата неколку часа и ја напуштил непосредно пред пет часот утрово.
Навроцки предупреди дека е загрозена безбедноста на Полска
По излегувањето од судот, шефот на претседателскиот кабинет Павел Шефернакер прочитал соопштение во име на Навроцки.
Претседателот оценил дека во текот на ноќта дошло до нарушување на уставниот поредок и насилно преземање на државна институција.
Тој побарал повлекување на безбедносните сили распоредени околу судот и враќање на, како што го нарекол, законското функционирање на институцијата.
Навроцки соопштил дека за денес, 31 октомври, свикува итни консултации со претставниците на парламентарните политички сили.
Според претседателскиот кабинет, целта на консултациите е стабилизирање на политичката ситуација и враќање на уставниот поредок.
До утринските часови немаше потврда дека консултациите веќе започнале.
Туск: Враќањето на правната држава бара решителни мерки
Премиерот Доналд Туск ја брани потребата од промени во Уставниот суд, тврдејќи дека неговата влада се обидува да ја врати независноста на правосудството по осумгодишното владеење на Право и правда.
Во реакцијата на последните случувања, Туск порача дека враќањето на владеењето на правото е должност на неговата влада.
Тој оцени дека процесот е тежок, понекогаш и болен, но дека бара решителни мерки.
Министерот за правда и главен обвинител Валдемар Журек, пак, соопшти дека поднел барања за одземање на имунитетот на претседателот и заменик-претседателот на Уставниот суд.
Журек тврди дека досегашното раководство го блокирало функционирањето на институцијата и не им дозволувало на новоизбраните судии да ги извршуваат своите должности.
Тој истовремено нагласува дека одлуката за суспензијата ја донела судијка, а не владата.
Од друга страна, Право и правда ја обвинува власта дека се обидува да воспостави политичка контрола врз судот. Претставници на опозицијата и оспореното судско раководство ги нарекоа случувањата обид за државен удар.
Спорот што ја подели Полска трае повеќе од една деценија
Конфликтот околу Уставниот суд започна во 2015 година, кога тогашната владејачка партија Право и правда започна промени во судството што предизвикаа сериозни несогласувања со Европската Унија.
Европските институции во повеќе наврати предупредуваа на нарушување на независноста на правосудството, а спорот доведе и до блокирање на значителни европски средства за Полска.
По преземањето на власта во 2023 година, коалицијата на Доналд Туск најави обновување на владеењето на правото и реформирање на институциите.
Меѓутоа, обидите за промена на составот на Уставниот суд се соочуваат со отпор од претседателот Навроцки, кој одби да положи заклетва на дел од судиите избрани од парламентарното мнозинство.
Во декември 2025 година, Судот на правдата на Европската Унија утврди дека полскиот Уставен суд не ги исполнува европските стандарди за независност и непристрасност поради неправилности при именувањето на дел од судиите и неговото раководство.
Најновата ескалација повторно го отвори прашањето кој има легитимитет да раководи со највисоката уставносудска институција во земјата.
На случувањата реагираше и американскиот амбасадор во Полска, Том Роуз, кој предупреди дека институционалната конфронтација може да прерасне во уште посериозна криза.
Полска, една од најголемите членки на Европската Унија и клучна земја на источното крило на НАТО, го дочека саботното утро со оспорено раководство на Уставниот суд, спротивставени ставови на владата и претседателот и најавени итни политички консултации.
