Skip to content
Владите на ЕУ почнаа да дискутираат за нови правни механизми за заострување на контролата врз идните земји-членки, вклучително и можноста за привремено повлекување на нивните права на глас. Се очекува Црна Гора, која е најдалеку напред во процесот на пристапување, да биде првата земја чии овие мерки ќе бидат вклучени во нејзиниот договор за пристапување.
Европската комисија ги предложи новите заштитни мерки како дел од поширока стратегија за подготовка на ЕУ за следното проширување.
Во подготвителниот документ за разговорите се вели дека Советот треба да развие свој став за заштитните клаузули и да обезбеди дека мерките се пропорционални, имаат јасна основа за нивно активирање и се временски ограничени.
Амбасадорите на земјите-членки го дискутираа нацрт-текстот на Европската комисија, но остануваат значителни разлики меѓу земјите. Таканаречената група „Пријатели на Западен Балкан“, во која се вклучени Италија и Австрија, предупреди против премногу строги механизми што би можеле да го забават проширувањето. Холандија и Франција се залагаат за посилни гаранции за владеењето на правото.
Работата на прецизната формулација на текстовите ќе продолжи на техничко ниво, а нова дискусија меѓу амбасадорите се очекува во ноември, пишува Euronews.
Најзначајната иновација е институционалната заштитна клаузула, која ќе ѝ овозможи на ЕУ да преземе мерки против новите земји-членки во случај на сериозни прекршувања на основните европски вредности или принципот на лојална соработка.
Во најсериозните случаи, мерките би можеле да вклучуваат привремено одземање на правото на глас.
Дискусиите се фокусирани и на должината на таканаречениот пробен период. Европската комисија предлага тој да биде до 15 години, но земјите-членки не се обединети по ова прашање.
Според нацртот, новата земја-членка ќе има најмалку две недели да го презентира својот став откако ќе се активира заштитната клаузула. Сепак, оваа постапка ќе се применува само по пристапувањето, иако самата клаузула може да се активира дури и пред формалното членство.
Предлогот, исто така, привлече критики поради улогата на Европската комисија. Според нацртот, новиот предлог би се сметал за усвоен во рок од две недели, освен ако квалификувано мнозинство од земјите-членки не го отфрлат или изменат.
Амбасадорите, исто така, побараа појаснување за тоа како новиот механизам ќе функционира паралелно со член 7 од Договорот за ЕУ, кој исто така се занимава со сериозни прекршувања на европските вредности.
Европската комисија, исто така, предлага заеднички механизам за следење за периодот помеѓу потпишувањето на договорот за пристапување и самиот влез во ЕУ.
Ова би вклучувало редовни извештаи, проценки од други земји-членки и предупредувачки писма доколку се идентификуваат проблеми. Фреквенцијата и обемот на проверките сè уште не се утврдени.
Како последно средство, Комисијата предлага можност за одложување на пристапувањето доколку постојат јасни докази дека земјата нема да ги исполни условите за членство на време.
Слична одредба беше вклучена и во договорите за пристапување на Бугарија и Романија, а потоа одлуката генерално бараше едногласност.
Според новиот модел, начинот на кој се донесуваат одлуките сè уште не е конечно утврден. Нацртот предлага можност одложувањето да се одобри со квалификувано мнозинство по препорака на Европската комисија.
Други предлози вклучуваат обврска од идните членки да не го блокираат проширувањето поради билатерални спорови со други кандидати – практика што постојано го попречуваше процесот во Западен Балкан.
Предвидени се и механизми за привремено суспендирање на одредени одлуки во областа на судската соработка во случај на сериозни прекршувања, без прекинување на целокупната интеракција меѓу земјите.
Пристапувањето кон Шенген ќе бара континуирано почитување на владеењето на правото, ефикасна борба против корупцијата и организираниот криминал и функционален судски систем.
Нацртот, исто така, ги зачувува заштитните механизми во случај на сериозни економски тешкотии и прекршувања на правилата на внатрешниот пазар, кои беа присутни и во договорот за пристапување на Хрватска.
Сепак, Европската комисија предлага периодот за нивна примена да биде подолг од три години, при што земјите-членки ќе можат да го продолжат дополнително со квалификувано мнозинство.
