Skip to content
Европскиот фудбал се закани со целосен бојкот на светските првенства и сите други натпреварувања организирани од ФИФА, отворајќи ја најголемата институционална криза во светскиот фудбал во последните години. УЕФА и нејзините 55 национални федерации едногласно решија дека нивните репрезентации нема да учествуваат на турнирите на ФИФА сè додека не биде целосно повлечен планот дел од комерцијалните права врз Светското првенство да им се отстапат на приватни инвеститори.
Одлуката формално ја опфаќа и македонската фудбалска репрезентација, бидејќи Фудбалската федерација на Македонија е една од членките на УЕФА што застанале зад заедничкиот став. Бојкотот, доколку биде активиран, нема да се однесува само на машкото Светско првенство во 2030 година, туку и на женските, младинските и другите натпреварувања на ФИФА.
УЕФА не бара само привремено запирање или измена на предлогот. Европската куќа на фудбалот постави два услови: проектот да биде целосно напуштен и ФИФА да даде правно обврзувачки гаранции дека во иднина нема да отвора сопственички удели во своето управување или натпреварувања за приватен капитал. До исполнувањето на двата услова, европските репрезентации нема да учествуваат на турнирите на светската федерација.
Во центарот на спорот е планот на претседателот на ФИФА, Џани Инфантино, за создавање компанија наречена „FIFA Forward Enterprise“, или ФФЕ. Новата компанија треба да ги обедини комерцијалните права на ФИФА – телевизиските преноси, спонзорствата, лиценцирањето, билетите и угостителските услуги – со оперативната организација на светските првенства и другите турнири.
ФИФА планира компанијата да биде проценета на околу 20 милијарди долари и на надворешни инвеститори да им понуди малцински удели во вредност до 4,2 милијарди долари. Според објавените детали, приватниот капитал би можел да поседува до 20 проценти од новата структура, додека ФИФА тврди дека трајно би ги задржала контролата и сите овластувања за спортските правила, календарот и форматот на натпреварувањата.
Како водечки потенцијален инвеститор се споменува „Thrive Eternal“, инвестициска структура основана од Џошуа Кушнер, брат на Џаред Кушнер, зетот на американскиот претседател Доналд Трамп. Компанијата треба да предводи поширока група инвеститори што би вложиле во новата комерцијална структура на ФИФА.
Инфантино го претставува проектот како начин за огромно зголемување на средствата што ФИФА ги распределува за развој на фудбалот. Редовното финансирање за секоја од 211-те национални федерации во циклусот од 2027 до 2030 година треба да порасне од осум на 20 милиони долари, без оглед на тоа како федерацијата ќе гласа за предлогот.
Покрај тоа, со парите од приватните инвеститори би се финансирала доброволна програма преку која секоја федерација би можела да добие уште најмногу 20 милиони долари еднократна финансиска поддршка. Парите би биле наменети за стадиони, тренинг-центри, младински категории, женски фудбал, национални репрезентации и други развојни проекти.
За помалите фудбалски федерации, меѓу кои и ФФМ, финансиската понуда е исклучително значајна. Потенцијални десетици милиони долари можат да финансираат инфраструктура и програми што националните федерации тешко би ги реализирале само со домашни приходи. Но УЕФА смета дека краткорочната финансиска корист не може да го оправда отворањето на Светското првенство за приватна сопственост.
Главниот страв на европските федерации е дека малцинскиот удел формално може да биде без контролни права, но инвеститорите неизбежно ќе бараат раст на вредноста и поврат на вложениот капитал. Според УЕФА, од моментот кога приватни акционери ќе добијат економски интерес во турнирите, одлуките за календарот, форматот, бројот на натпревари и комерцијалните активности ќе бидат изложени на постојан притисок за зголемување на приходите.
Тоа може да значи дополнително проширување на светските првенства, повеќе турнири, почесто одржување на натпреварувањата и уште поголемо оптоварување на веќе пренатрупаниот календар. Таквите промени директно би влијаеле врз европските лиги, Лигата на шампионите, континенталните првенства, националните купови и здравјето на фудбалерите.
УЕФА го обвини раководството на ФИФА дека планот бил подготвуван во тајност и бил доведен речиси до гласање без суштинска консултација со континенталните конфедерации, националните федерации, клубовите, лигите, фудбалерите и навивачите. Европската организација оцени дека федерациите биле ставени пред избор или да прифатат трајна промена на сопственичката структура на светските турнири или да се откажат од дополнителните пари.
Дополнителен револт предизвикал краткиот рок што Инфантино го поставил за изјаснување. Според Асошиејтед прес, федерациите требало до 19 септември да ја прифатат понудата за дополнителните 20 милиони долари, иако планот претходно не поминал низ целосна расправа и одобрување во надлежните тела на ФИФА.
Против предлогот не застана само Европа. КОНКАКАФ, конфедерацијата на Северна и Централна Америка и Карибите, со своите 41 федерација, исто така го отфрли проектот. Нејзините членки изразија сериозна загриженост поради недостигот од транспарентност, краткиот рок и отсуството на претходна проверка од органите на ФИФА.
КОНКАКАФ јавно праша зошто воопшто е потребен приватен капитал за финансирање на развојните програми, откако ФИФА штотуку го организирала финансиски најуспешното Светско првенство во својата историја. Конфедерацијата побара најпрво да се разгледа можноста за употреба на големите резерви што веќе ги поседува ФИФА.
Азиската фудбалска конфедерација, која традиционално важеше за една од најсилните основи на политичката поддршка на Инфантино, соопшти дека не била консултирана. АФЦ побара доволно време и целосни информации за влијанието што новата компанија би го имала врз азиските и домашните натпреварувања.
ФИФА утрово, на 31 јули, одговори дека дел од медиумските информации биле неточни и дека планираниот процес на консултација бил нарушен со предвремено објавување на проектот. Светската федерација тврди дека никој не го продава фудбалот и дека приватните инвеститори не би добиле никаква контрола врз правилата, календарот или спортските одлуки.
Според ФИФА, ФФЕ би била трајно поседувана и контролирана од светската федерација, додека надворешните инвеститори би имале само малцински и неконтролни удели. Организацијата нагласува дека без поддршка од мнозинството од 211-те федерации и без одобрување од Советот на ФИФА, компанијата воопшто нема да биде основана.
ФИФА, исто така, ја оспори тезата дека федерациите се финансиски уценувани. Редовните 20 милиони долари за периодот од 2027 до 2030 година, според нејзиното објаснување, би ги добиле сите членки без оглед на нивната поддршка за проектот. Само дополнителната еднократна програма, финансирана со приватниот капитал, би била доброволна.
Сепак, новото соопштение не ја повлекува основната идеја за продажба на малцински удели. ФИФА само најавува дека предлогот може да биде прифатен, отфрлен или изменет низ консултациите. Тоа значи дека главниот услов на УЕФА – целосно напуштање на можноста приватни инвеститори да стекнат сопственички интерес во комерцијалната структура на светските првенства – засега не е исполнет.
Првиот турнир што може непосредно да биде погоден е Светското првенство за фудбалерки до 20 години, кое треба да започне на 5 септември во Полска. Доколку дотогаш спорот не биде разрешен и европскиот бојкот навистина стапи во сила, домаќинот и другите европски репрезентации би можеле да се повлечат од натпреварувањето.
Последиците би биле уште поголеми за Светското првенство за жени во 2027 година и за машкиот Мундијал во 2030 година. Турнир без Англија, Франција, Германија, Италија, Шпанија, Португалија, Холандија, Хрватска и другите европски репрезентации би ја загубил спортската и комерцијалната вредност врз која е изградена процената на новата компанија.
УЕФА еднаш претходно употреби слична закана. Во 2021 година европските федерации се спротивставија на идејата на Инфантино светските првенства да се одржуваат на секои две години. Можноста Европа да го бојкотира турнирот помогна планот да биде напуштен.
Сегашниот спор е посериозен бидејќи не се однесува само на календарот, туку на прашањето кој ќе има економски интерес во Светското првенство. ФИФА тврди дека сака да го искористи неискористениот комерцијален потенцијал за повеќе пари да стигнат до националните федерации. УЕФА предупредува дека со продажбата на уделите Светското првенство од спортско наследство ќе се претвори во инвестициски производ.
Кризата може да влијае и врз политичката иднина на Инфантино. До пред неколку дена тој изгледаше како сигурен кандидат за уште еден мандат на изборите за претседател на ФИФА во март 2027 година. Отпорот од Европа, КОНКАКАФ и дел од Азија покажува дека поддршката веќе не е безусловна, особено доколку обидот за новата компанија доведе до реален бојкот на светските натпреварувања.
Во следните недели националните федерации ќе треба да одлучат дали ќе го поддржат, изменат или отфрлат предлогот. До тогаш, европскиот став останува недвосмислен: доколку можноста за приватна сопственост во турнирите остане жива, Европа нема да игра на натпреварувањата на ФИФА.
