Што би се случило ако светот ги елиминира сите комарци?

Комарците се меѓу најопасните живи суштества за човекот, не поради самиот убод, туку поради болестите што ги пренесуваат. Маларија, денга, жолта треска, чикунгуња и вирусот зика годишно предизвикуваат огромен товар врз здравствените системи, особено во тропските и сиромашните региони. Векторските болести сочинуваат повеќе од 17 проценти од сите заразни болести и предизвикуваат над 700.000 смртни случаи годишно, а комарците се главен преносител на најголем дел од нив.

Прашањето дали човештвото би требало да ги елиминира комарците не е само биолошко, туку и етичко, здравствено и еколошко. На прв поглед, одговорот изгледа едноставен: ако исчезнат комарците што шират смртоносни болести, би се спасиле стотици илјади животи. Но, научниците предупредуваат дека не сите комарци се еднакво опасни, ниту пак сите видови имаат иста улога во природата.

Во светот постојат околу 3.500 видови комарци, но само дел од нив касаат луѓе, а уште помал број се одговорни за најголемиот дел од заразите. Дел од истражувачите сметаат дека наместо да се зборува за уништување на сите комарци, пореално и побезбедно е да се таргетираат неколку видови што се најтесно поврзани со човекот и со пренесувањето болести.

Таквиот пристап би можел да го намали ризикот за екосистемите. Комарците имаат улога во природата: нивните ларви се развиваат во водни средини, пренесуваат хранливи материи, служат како храна за риби, инсекти и други животни, а одредени видови учествуваат и во опрашување. Сепак, научната слика не е целосна, бидејќи екологијата на голем дел од видовите сè уште не е доволно истражена.

Најголемата дилема е дали целта треба да биде уништување на комарците или нивно претворање во безопасни преносители. Една од технологиите за која најмногу се разговара е таканаречениот gene drive, генетска интервенција со која одредена особина се пренесува на идните генерации и може да доведе до пад на популацијата. Во лабораториски услови, такви пристапи веќе покажале дека можат да ја уништат популацијата на комарци што пренесуваат маларија.

Паралелно со тоа се развиваат и методи што не мора да значат истребување. Една од нив е употребата на бактеријата Wolbachia кај Aedes aegypti, вид комарец што пренесува денга и други вирусни заболувања. Со оваа техника комарците ја губат способноста ефикасно да го пренесуваат вирусот, а во бразилскиот град Нитерои случаите на денга се намалиле за 89 проценти по спроведувањето на таквата програма.

Овие резултати го менуваат основното прашање. Наместо дали човештвото може да ги избрише комарците од планетата, сè почесто се поставува прашањето дали е потребно тоа воопшто да се направи. Ако болестите можат да се спречат со контрола на мал број видови, со биолошки и генетски методи, тогаш целосното елиминирање на сите комарци станува и научно и етички потешко оправдливо.

Климатските промени дополнително ја усложнуваат сликата. Потоплите сезони и променетите временски услови овозможуваат комарците да се шират во нови региони и да остануваат активни подолго во текот на годината. Тоа го зголемува ризикот болести што некогаш биле врзани за потопли подрачја да станат почест проблем и во делови од светот каде досега биле ретки.

Научниците предупредуваат дека ниту една технологија не може да биде „магично решение“. Борбата против болестите што ги пренесуваат комарците бара поширок пристап: подобра дијагностика, достапно лекување, вакцини, подобри услови за домување, контрола на стоечките води и силни јавноздравствени системи. Технологијата може да помогне, но не може да ја замени здравствената инфраструктура.

Затоа, свет без најопасните комарци би можел да значи помалку смртни случаи, помалку епидемии и помал товар за сиромашните земји. Но, свет без сите комарци е многу посложено сценарио. Во моментов, науката повеќе се движи кон прецизна контрола на видовите што пренесуваат болести отколку кон целосно бришење на една група инсекти од природата.