Светот слави фудбал, Македонците останаа без Мундијал на МРТ

Мундијал на МРТ ова лето нема, и тоа токму во моментот кога светот вечерва го слави почетокот на најголемото Светско првенство во историјата: турнирот стартува со натпреварот Мексико – Јужна Африка, но македонските гледачи нема да го следат преку јавниот сервис, бидејќи на официјалната листа на ФИФА како носител на медиумските права за Македонија е наведена „Арена каналс груп“, а не Македонската радио-телевизија.

Додека милиони гледачи низ светот ќе го вклучат преносот од отворањето, македонската публика влегува во фудбалското лето со непријатна реалност: најголемиот спортски спектакл не е достапен на каналите на јавниот сервис. МРТ, телевизијата што со децении беше природното место за Светските првенства, овојпат останува надвор од турнирот што традиционално се гледаше семејно, масовно и без дополнителни услови.

Светското првенство 2026 се игра од 11 јуни до 19 јули во САД, Канада и Мексико. За првпат на турнирот учествуваат 48 репрезентации, а ќе се одиграат 104 натпревари во 16 градови. Тоа е најголемата верзија на Мундијалот досега, што го прави отсуството на МРТ уште повидливо и потешко за објаснување пред јавноста.

ФИФА во официјалниот преглед на медиумски партнери ја наведува „Арена каналс груп“ како носител на правата за Македонија. Во дел од соседните и регионални земји, јавните сервиси остануваат дел од мундијалската слика, меѓу кои ХРТ во Хрватска, БНТ во Бугарија, РТС во Србија и РТЦГ во Црна Гора. Во македонскиот случај, јавниот сервис не е само без ексклузива, туку без пренос на настан од највисок спортски и јавен интерес.

Ова не е обична програмска празнина. Мундијалот не е уште еден спортски производ на пазарот, туку глобален настан што собира генерации, создава заедничко искуство и го претвора фудбалот во јавна сцена. Кога јавната телевизија не обезбедува пренос на Светско првенство, прашањето веќе не е само кој ги купил правата, туку што точно добиваат граѓаните од јавен сервис што треба да постои за содржини од општ интерес.

Вечерва турнирот се отвора со Мексико – Јужна Африка. Тоа треба да биде фудбалска слика што ја гледа целиот свет, но во Македонија таа слика нема да дојде преку МРТ. Гледачите ќе мора да се снаоѓаат преку платени спортски канали, операторски пакети или други начини за следење, во ситуација во која јавниот сервис останува надвор од најголемиот спортски екран на летото.

МРТ може да објавува информации, најави и спортски вести за Светското првенство, но тоа не ја заменува суштината: јавниот сервис нема пренос на натпреварите. За публиката, разликата е јасна. Едно е да се прочита дека Мундијалот почнува, а сосема друго е јавната телевизија да го донесе првото судиско свирче во домовите.

Во Македонија, Светските првенства долго време беа врзани со МРТ, со коментаторски гласови, со семејно гледање и со чувство дека најголемиот фудбалски настан му припаѓа на секој гледач. Овојпат таа врска е прекината во најлошиот можен момент: непосредно пред почетокот на турнирот.

Одлуката за телевизиските права формално е дел од медиумскиот пазар, но јавниот интерес не може целосно да се сведе на пазарна логика. Ако јавниот сервис нема капацитет, стратегија или навремен план да обезбеди настан од ваков формат, тогаш останува прашањето каква спортска програма може да очекува македонската јавност од него во иднина.

Светот вечерва слави фудбал. Македонија ќе навива, ќе бара преноси, ќе следи резултати и ќе зборува за Мундијалот. Но, јавниот сервис остана надвор од најголемиот спортски спектакл, токму во лето кога Светското првенство е поголемо од кога било.