Skip to content
Членство во ЕУ без право на вето стана неочекувана преговарачка понуда од Балканот: по јавните пораки на албанскиот премиер Еди Рама, и српскиот претседател Александар Вучиќ изјави дека би прифатил влез во Унијата и без можност да блокира одлуки, ако тоа би ја откочило перспективата за членство.
Идејата, во наједноставна форма, е новите членки да влезат во ЕУ, но привремено или трајно да се откажат од правото на вето во Советот на ЕУ, со образложение дека така ќе се намали стравот во Брисел од „нови блокади“. Рама претходно зборуваше и за поширока варијанта на отстапки, вклучително и сигнал дека Албанија би прифатила ограничувања во институционалната тежина за да го забрза членството, претставувајќи го тоа како гаранција дека неговата земја нема да стане „кочничар“ внатре во Унијата.
Изјавите доаѓаат во момент кога проширувањето повторно е на агендата поради геополитичката криза во Европа, но и кога заморот од проширување во самата ЕУ сè уште е присутен. Во ваков контекст, „членство без право на вето“ звучи како политичка размена: Брисел добива пофлексибилна архитектура за одлучување, а кандидатите добиваат побрз влез, макар и со намалена моќ во најчувствителниот инструмент на членството.
Правото на вето во ЕУ не е само симбол, туку реална алатка за национална заштита, особено во надворешна политика, безбедност и делови од фискалните правила. Ако новите членки влезат без него, тогаш добиваат пристап до фондови, пазар и институции, но губат моќ да условуваат одлуки што директно ги засегаат. Тоа отвора прашање дали ваквата понуда е прагматизам или признавање дека „полното“ членство е премногу далеку за да се чека.
Еден дел од европските дебати одамна се движи околу ограничување на ветото и проширување на квалификуваното мнозинство за да се избегнат блокади меѓу постојните членки. Ако идејата се примени само за новите членки, тогаш се создава ЕУ со различни „класи“ на членство, што може да го поткопа принципот на еднаквост меѓу државите. Токму затоа, и кога се споменува како политичка можност, предлогот лесно може да наиде на отпор и во старите членки и кај кандидатите кои ќе се прашаат: дали влегуваат во клуб или во предворје.
Пораката од Рама и Вучиќ може да се чита и како индиректна критика на сегашниот модел: дека патот кон ЕУ се претвора во бесконечно условување, каде секое национално прашање може да стане европска блокада. Во таков амбиент, „членство без право на вето“ се продава како брза лента. Но, за земјите што веќе ги почувствуваа блокадите, дилемата е очигледна: дали е подобро да се влезе побрзо со помалку права, или да се инсистира на полноправно членство, па макар и подолг период.