Skip to content
Пред да стигне до Тито, Никита Хрушчов се исплашил за сопствениот живот. Вечерта на 2 ноември 1956 година советскиот лидер патувал низ невреме кон Пула, а потоа со мал моторен чамец кон Бриони. Го чекала тајна средба со југословенското раководство за военото задушување на Унгарската револуција. Седумдесет години подоцна, приказната останува вознемирувачка и поради патувањето и поради она што било договорено по пристигнувањето.
Хрушчов летал со двомоторен „Иљушин-14“, придружуван од Георгиј Маленков. Според неговите подоцнежни сеќавања, условите биле полоши од оние што ги доживеал во воените летови. Ноќ, планини, молњи и силни потреси на авионот. Слетувањето во Пула донело олеснување, но патувањето сè уште не било завршено.
До островот требало да се стигне по разбранувано море. Маленков тешко ја поднесувал пловидбата, легнал во чамецот и ги затворил очите. Овој детаљ од сеќавањата ја открива човечката страна на патувањето: двајца луѓе од самиот врв на советската власт, исцрпени и беспомошни пред невремето, оделе на разговор за употреба на огромна воена сила.
Во Унгарија веќе се водела борба за иднината на земјата. Демонстрациите што почнале на 23 октомври прераснале во востание против сталинистичкиот поредок и советската доминација. Во Москва се менувале проценките, се разговарало за повлекување на војската, па повторно за интервенција. Советските записници покажуваат колку брзо политичкиот јазик преминувал во воен.
На 31 октомври, пред патувањето кај Тито, советското раководство веќе ја избрало воената опција. Хрушчов предупредувал дека повлекувањето од Унгарија ќе биде сфатено како слабост и ќе им даде предност на западните сили. Во истите белешки стои и потребата да се разговара со Тито. Бриони требало да обезбеди политичка поддршка за одлуката донесена во Москва.
Токму затоа југословенската позиција била важна. Тито се спротивставил на Сталин во 1948 година и ја зачувал самостојноста на Југославија во однос на советскиот блок. Хрушчов сега доаѓал лично да разговара со човекот што Москва не успеала да го потчини. Но југословенското раководство имало своја граница на прифатливите промени во соседството: либерализацијата не смеела да го доведе во прашање опстанокот на комунистичката власт.
Разговорите траеле од околу 19 часот на 2 ноември до пет часот следното утро, според сведоштвото на југословенскиот амбасадор во Москва, Вељко Миќуновиќ, наведено во американската дипломатска збирка. Покрај Тито, Хрушчов и Маленков, присуствувале Едвард Кардељ, Александар Ранковиќ и Миќуновиќ.
Истражувањето на историчарот Леонид Гибијански, објавено од Центарот „Вилсон“, покажува дека Тито ја прифатил советската интервенција. Југословенската страна подоцна ја објаснувала согласноста како прифаќање „помало зло“, со настојување да се ограничат жртвите и воената акција да се придружи со политички промени. Согласноста за употреба на сила, сепак, останала.
Се разговарало и кој ќе го замени премиерот Имре Наѓ. Хрушчов ја застапувал кандидатурата на Ференц Миних, додека југословенските соговорници повеќе го претпочитале Јанош Кадар. Неговото страдање под сталинистичкиот режим требало да му даде поголема прифатливост меѓу Унгарците. За време на долгиот ноќен разговор се договарало и политичкото лице на поредокот што ќе го поддржат советските тенкови.
На 4 ноември советските сили го почнале големиот напад. Дипломатските пораки испратени од Будимпешта тоа утро бележат артилериски оган, прекини на врските и повици населението да се засолни во подрумите. Револуцијата била задушена, а Кадар застанал на чело на новата власт.
Следувало бегство од земјата. Според УНХЦР, околу 200.000 Унгарци заминале, приближно 180.000 во Австрија и 20.000 во Југославија. Земјата чие раководство ја поддржало интервенцијата станала и засолниште за дел од луѓето што бегале од нејзините последици.
Наѓ побарал засолниште во југословенската амбасада во Будимпешта. На 22 ноември ја напуштил по гаранции за безбедност од режимот на Кадар. Подоцна бил изведен пред таен суд и погубен на 16 јуни 1958 година.
