Србија подготвува забрана за физичко казнување на децата

Србија влезе во нова чувствителна дебата за односот меѓу државата, родителите и правата на детето, откако Министерството за грижа за семејството и демографија отвори јавна расправа за Нацрт-законот за измени и дополнувања на Семејниот закон. Тоа значи дека мерките сѐ уште не се конечни и не се усвоени, но веќе се ставени на маса како официјален предлог што треба да ја редефинира границата меѓу воспитувањето и насилството врз децата.

Во срцето на предложените измени е јасна формулација дека родителите во чувањето, подигањето и воспитувањето на детето не смеат да го изложуваат на понижувачки постапки, телесно казнување и други казни што го повредуваат човечкото достоинство и интегритетот на детето. Истата забрана, според текстот на нацртот, не се однесува само на родителите, туку и на згрижувачи, старатели и на сите други лица кои се грижат за детето или доаѓаат во контакт со него во семејството или во друга средина.

Предлогот не застанува само на забраната. Во истиот пакет измени се проширува и просторот детето да биде слушнато. Така, дете кое наполнило 10 години ќе може самостојно, или преку друго лице или институција, да се обрати до суд, орган на управа, Заштитникот на граѓаните и други независни државни органи што се занимаваат со заштита на човековите и малцинските права, за да побара помош во остварувањето на правото на слободно изразување мислење. Со тоа, новиот текст го турка законот кон поголемо формално признавање на детето како носител на право, а не само како објект на заштита.

Паралелно со ова, државата предвидува и посилен корективен надзор врз вршењето на родителското право. Во образложението и во предложените одредби се наведува дека органот на старателство ќе може да ги предупредува родителите на недостатоци во вршењето на родителското право, да ги упатува на разговор во семејно советувалиште, да бара да ги отстранат тие недостатоци и да се вклучат во посебни обуки за правата на детето и одговорно родителство. Намерата, според образложението, не е автоматско казнување, туку корекција на постапувањето и поддршка за воспитување во најдобар интерес на детето.

Измените доаѓаат и под надворешен притисок. Во извештајот на Европската комисија за Србија за 2025 година јасно се наведува дека земјата треба да го измени семејното законодавство за експлицитно да го забрани телесното казнување на децата во семејството и да ги забрани детските бракови. Во официјалното образложение на српското министерство токму овие обврски се наведени како дел од причините за измените, а нацртот навистина предвидува и бришење на можноста малолетници да склучуваат брак со судска дозвола. Така, предлогот не отвора само прашање за домашното воспитување, туку и за тоа како Србија се усогласува со европските стандарди во заштитата на децата.