Расте металното чудовиште врз МНР – ќе ги штитело спомениците од дожд?

Металното чудовиште врз МНР веќе се издига над покривот на зградата „Борис Сарафов“ во центарот на Скопје, каде што Министерството за надворешни работи и надворешна трговија гради челична настрешница вредна до околу 500.000 евра, со образложение дека треба да ги заштити покривот и поставените споменици од дожд, снег и град. Фотографијата од објектот ја прави уште поочигледна диспропорцијата меѓу гломазната метална конструкција, цената на зафатот и намената што институцијата ја претставува како техничко решение.

Според јавно објавените информации за набавката, настрешницата треба да зафати околу 1.300 квадратни метри околу главната купола на покривот на МНР. Во проектната документација се наведува дека целта е заштита од атмосферски влијанија, а во еден дел од конструкцијата во иднина се планира и поставување фотоволтаични панели. Така, објект од „Скопје 2014“, веќе оптоварен со тешка фасадна симболика и спорна естетика, добива нова метална надградба што треба да го штити токму украсниот товар што претходно беше поставен врз него.

Апсурдот е во размерот. За заштита од дожд на споменици и покрив се гради челичен костур што визуелно доминира над зградата, а сметката достигнува 34 милиони денари со ДДВ. Наместо едноставна санација на протекување, јавноста сега гледа масивна конструкција што личи на уште една фаза од истата архитектонска логика која со години го претвора центарот на Скопје во експеримент со фасади, куполи, статуи и дополнителни „корекции“ врз веќе спорни објекти.

Договорот е склучен со градежната компанија „Пирамид Билдинг Солушнс“, која, според објавените информации, била единствен понудувач во постапката. Постапката била спроведена како поедноставена јавна набавка. Истата фирма веќе се појавувала во јавните набавки на Општина Аеродром во периодот кога Тимчо Муцунски беше градоначалник, вклучително и преку договори за комунални услуги и реконструкции.

Токму таа врска ја отвори политичката критика околу проектот. СДСМ претходно тврдеше дека Муцунски и „Пирамид Билдинг Солушнс“ се дел од поширока тендерска мрежа и го поврза случајот со продолжување на практиките од „Скопје 2014“. Од партијата обвинија дека во Аеродром фирмата добила повеќе проекти, а дека сега во МНР продолжува со договор за настрешница од половина милион евра. Министерството и Муцунски ги отфрлија обвинувањата, наведувајќи дека постапката била законска, транспарентна и спроведена според важечките процедури.

Но и надвор од партиските обвинувања, останува суштинското прашање: како државата повторно доаѓа до ситуација во која за објект од спорниот проект „Скопје 2014“ се отвора нова скапа интервенција, овојпат за да се заштитат елементите што сами по себе беа дел од претходното скапо украсување на јавниот простор. Ако покривот прокиснува, тоа е инфраструктурен проблем. Ако решението е конструкција што изгледа како нова метална надградба над барокен декор, тогаш проблемот е и урбанистички, естетски и политички.

Платформата „Македонска архитектура“ претходно реагираше дека надградба на зградата на МНР, како еден од објектите од „Скопје 2014“, се коси со принципите на естетиката. Денешната слика од покривот само ја засилува таа критика: наместо смирување на штетата од претходниот проект, просторот добива нов слој метал, нов трошок и нова визуелна тежина.

Во јавната набавка објаснувањето е техничко, но политичката порака е многу поширока. Половина милион евра за настрешница што ќе ги штити спомениците од дожд звучи како реченица што сама ја опишува логиката на „Скопје 2014“: прво се трошат јавни пари за декоративна монументалност, потоа се трошат нови јавни пари за таа монументалност да не пропаѓа под временските услови.

На покривот на МНР сега не расте само конструкција од челик. Расте и старото прашање колку уште ќе чини одржувањето на еден проект кој одамна излезе од рамките на архитектурата и стана симбол на трошење, естетска пренатрупаност и институционална неспособност да се стави крај на неговите последици.