Skip to content
Европската Унија подготвува нов систем за железничко патување под принципот „едно патување, еден билет, целосни права“, со кој патниците ќе можат да купат еден билет за рути што вклучуваат повеќе возови, повеќе оператори и повеќе држави. Целта е да се намали хаосот при меѓународните железнички патувања, каде што патниците често мора да користат повеќе апликации, различни национални платформи и одделни билети за едно исто патување.
Новата иницијатива е дел од поширокиот „Пакет за патници“ на Европската комисија, претставен во мај, со три предлози што треба да го олеснат планирањето и купувањето билети за регионални, долги и прекугранични патувања. Наместо сегашниот фрагментиран систем, патникот треба да може на една платформа да ги види опциите, да спореди цени и да купи едно патување во една трансакција, дури и кога рутата ја извршуваат различни железнички компании.
Главната промена не е само во практичноста, туку во правата. Ако патникот има еден билет за целото патување и поради доцнење или откажување пропушти врска, операторите ќе мора да обезбедат пренасочување, помош, сместување кога е потребно и надомест. Предвидени се и компензации од 25 проценти за доцнење од 60 до 119 минути и 50 проценти за доцнење од 120 минути или повеќе.
Денешниот европски железнички систем често функционира спротивно на логиката на единствениот пазар. На некои од најфреквентните меѓународни коридори, едно од пет прекугранични патувања не може да се купи како единствен билет преку големите платформи, а кај подолгите рути над 900 километри повеќе од половина од патувањата не се достапни од почеток до крај како една резервација.
Овој проблем има и директно влијание врз однесувањето на патниците. Според Евробарометар, 25 проценти од Европејците имаат тешкотии да резервираат патувања што комбинираат повеќе возови, а 43 проценти воопшто не ги резервираат затоа што процесот со повеќе апликации и веб-страници им е премногу комплициран. Планирањето на одржливо континентално патување со воз, според анализите цитирани од Euronews, трае во просек 70 проценти подолго од резервација на комерцијален лет.
Зад техничкото прашање за билетите стои поголем европски проблем: националните железнички оператори долго време ги чуваат своите системи, податоци и продажни канали, што им отежнува на независните платформи да прикажуваат и продаваат целосни рути. Со новите правила, ЕУ сака да го отвори пазарот, да ја зголеми транспарентноста и да им даде на патниците појасен избор меѓу цена, времетраење и услови на патување.
Но реформата не е без отпор. Дел од железничките компании предупредуваат дека проблемот не е само во билетите, туку и во физичката инфраструктура. Ако нема доволно брзи линии, капацитет, усогласени сигнални системи и реални врски меѓу градовите, еден билет нема сам по себе да создаде ефикасна железница. Според индустриските претставници, Европа прво мора да инвестира во побрза и подобро поврзана мрежа, а потоа билетот да стане логично продолжение на таа инфраструктура.
За патниците, сепак, ова е една од најконкретните европски реформи во секојдневниот живот. Ако предлогот биде усвоен од Европскиот парламент и земјите членки, прекуграничните железнички патувања ќе станат поедноставни, поразбирливи и побезбедни од аспект на правата. Наместо патникот сам да го носи ризикот кога еден воз ќе задоцни и ќе му пропадне следната врска, одговорноста треба да се префрли таму каде што и припаѓа – кај системот што го продава и организира патувањето.
За граѓаните од регионот, вклучително и од Македонија, промената ќе биде важна секогаш кога патуваат низ ЕУ со воз. Таа не ја решава слабата железничка поврзаност на Балканот, но покажува во која насока се движи Европа: патување што е дигитално едноставно, правно заштитено и конкурентно со авионските рути. Ако железницата треба да стане вистинска алтернатива на кратките летови, првиот чекор е патникот конечно да може да купи едно патување како едно патување.
