Skip to content
Посетата на претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, во Скопје доаѓа во момент кога европската политика кон Западен Балкан повторно има јасен геополитички импулс, но Македонија влегува во тој моментум со внатрешна блокада, отворен судир меѓу власта и опозицијата и политика на ДПМНЕ која повеќе го менаџира застојот отколку што нуди пат за негово надминување.
Кошта од 1 до 5 јуни ја реализира својата втора турнеја низ Западен Балкан, со посети на Сараево, Тирана, Скопје, Приштина и Белград, пред самитот ЕУ – Западен Балкан во Тиват. Официјалната агенда е поставена околу проширувањето, постепената интеграција, регионалната соработка, безбедноста и стабилноста. Во Скопје, според најавата од Европскиот совет, тој треба да се сретне со премиерот Христијан Мицкоски на 2 јуни, а главната порака од Брисел веќе е формулирана: моментумот постои, но земјите од регионот треба да испорачаат.
За Македонија, ова не е дипломатска посета од протоколарен карактер. Таа доаѓа по серија европски пораки дека земјата мора да ги заврши преземените обврски ако сака да го отвори суштинскиот дел од преговорите. Кошта и претходно јавно порача дека Северна Македонија има место во Европската Унија, но дека треба да ги исполни преземените обврски, меѓу кои и уставните измени за внесување на Бугарите во Уставот. Тоа е точката на која македонската политика стои во место, додека регионот се движи со различни брзини.
Главното очекување од посетата не е Кошта да донесе нов документ, нова рамка или политички подарок што ќе ја избрише бугарската пречка. Таква порака би била спротивна на досегашната линија на Европската Унија. Очекувањето е тој да ја повтори, но и да ја засили позицијата дека европската врата е отворена, но дека Скопје мора да го направи следниот чекор. Во превод, Брисел ќе ја охрабри Македонија, но нема да ја ослободи Владата од обврската да произведе политичко решение дома.
Тука се отвора суштинскиот проблем со политиката на ДПМНЕ. Партијата дојде на власт со тврда позиција дека уставни измени под овие услови нема да има и дека Македонија мора да добие гаранции пред да испорача. Но една година подоцна, таа позиција не е претворена во нов меѓународен договор, ниту во нова преговарачка рамка, ниту во јасно прифатена европска формула. Наместо тоа, државата остана во истата блокада, само со нова власт која сега ја објаснува блокадата како принципиелност.
Мицкоски во претходните средби со европските претставници го повторуваше ставот дека проширувањето мора да се заснова на заслуги, а не на билатерални прашања, и дека Бугарија треба прво да даде јасна испорака пред Македонија да направи уставни измени. Но од европска перспектива, оваа логика има ограничен простор, бидејќи условот е веќе вграден во процесот и се третира како преземена обврска, а не како нова билатерална тема отворена за целосно преговарање од почеток.
Токму затоа посетата на Кошта ќе биде непријатна за владината реторика. Не затоа што ќе донесе ултиматум, туку затоа што ќе го оголи јазот меѓу домашната политичка приказна и европската реалност. ДПМНЕ може да тврди дека Македонија не смее повторно да биде понижувана, но прашањето е што е практичниот резултат од таа политика. Ако резултатот е нула отворени кластери, одвојување од Албанија, внатрешна поларизација и повторно активирање на бугарската рампа, тогаш власта мора да одговори дали ја штити преговарачката позиција или само го одложува моментот кога ќе мора да донесе одлука.
Регионалниот контекст е уште понеповолен за Скопје. Албанија, која некогаш се движеше во пакет со Македонија, веќе е во друга фаза од процесот. Советот на ЕУ објави дека Албанија ги исполнила привремените мерила за кластерот „Фундаментални вредности“, откако во 2024 и 2025 година ги отвори сите преговарачки кластери, што ја поставува во позиција да почне да затвора поглавја. Македонија, пак, формално го заврши скринингот, но не го отвори првиот кластер поради уставните измени.
Тоа е политичката цена на застојот. Додека власта во Скопје ја продава тезата дека државата не смее да прифати диктат, другите земји ја користат европската динамика за да го забрзаат процесот. Европската Унија, по руската агресија врз Украина, повторно гледа на проширувањето како безбедносна политика, а не само како техничка бирократска процедура. Но без оглед на новиот геополитички интерес, Брисел не покажува намера да го суспендира принципот дека земјите кандидати мора да ги исполнат веќе преземените обврски.
Во таа смисла, посетата на Кошта ќе биде тест за зрелоста на Владата. Дали Мицкоски ќе ја искористи средбата за уште една домашна порака дека не попушта, или ќе отвори реален разговор за излезна формула? Дали ќе понуди временска рамка, политички пакет, гаранции за заштита на македонскиот идентитет и јазик во процесот, и план за обезбедување двотретинско мнозинство? Или повторно ќе ја остави земјата во удобна неодлучност, во која секој ден се брани „црвената линија“, а ниту еден сантиметар не се движи кон ЕУ?
Внатрешната политичка слика дополнително се комплицира со иницијативата за референдум. СДСМ бара граѓаните директно да се изјаснат за европската иднина, додека Владата и дел од другите партии го отфрлаат предлогот како непотребен или политички калкулиран. Прашањето е чувствително, бидејќи референдум може да биде демократски инструмент, но може и да стане механизам за нова политичка криза ако не е јасно поставен, ако нема консензус и ако се користи како замена за парламентарна одговорност.
Софија, пак, ја користи конфузијата во Скопје за да ја зацврсти својата позиција. Од Бугарија доаѓаат пораки дека Македонија мора да ги исполни обврските од Преговарачката рамка ако сака членство во ЕУ, а бугарската дипломатија инсистира дека не станува збор за билатерално прашање, туку за однос меѓу земја кандидат и Унијата. Таквата формула е политички неповолна за Македонија, но таа е реалноста во која Владата мора да дејствува, а не само да ја коментира.
ДПМНЕ во оваа фаза се обидува да изгради политика на двојна порака. Пред домашната јавност, таа настапува како сила што нема да дозволи нови отстапки. Пред Брисел, уверува дека Македонија останува на европскиот пат. Проблемот е што тие две пораки веќе не можат долго да се движат паралелно ако нема конкретен механизам што ќе ги спои. Европскиот пат не е декларација, туку процес со рокови, услови, институционални чекори и политички ризици.
Дополнителен притисок доаѓа од Планот за раст за Западен Балкан и Реформската агенда. Европската комисија во мај стави на располагање 65,7 милиони евра за Македонија во рамки на Планот за раст, а Министерството за европски прашања ја објавува Реформската агенда 2024 – 2027 како официјален документ поврзан со тој процес. Тоа значи дека европската интеграција веќе не е само симболичка тема за идентитет и дипломатија, туку и конкретно прашање за пари, реформи, образование, инфраструктура, дигитализација и институционален капацитет.
Затоа посетата на Кошта треба да се чита како предупредување, но и како последна шанса за политичко рационализирање на процесот. Ако Владата продолжи да ја држи земјата во позиција „ниту уставни измени, ниту нова рамка, ниту јасен план“, Македонија ќе остане во чекалница додека ЕУ ќе продолжи да работи со оние што се подготвени да испорачаат. Во таков развој, застојот нема да биде само последица на бугарската политика, туку и резултат на домашна одлука да се преживува во блокада.
Кошта во Скопје нема да донесе магичен клуч. Тој ќе донесе европска порака што веќе ја знаеме: моментумот постои, проширувањето повторно е жива тема, регионот се движи, а Македонија има место во ЕУ ако ја заврши својата работа. Прашањето е дали Владата на ДПМНЕ ќе продолжи да ја претвора европската интеграција во реторичка битка со Бугарија, или конечно ќе понуди државна стратегија со која ќе ја врати Македонија од политички ќор-сокак во реален преговарачки процес.
