Skip to content
Договорот на Трамп со Иран влезе во жестока републиканска бура, откако поранешниот американски потпретседател Мајк Пенс го оцени како „ужасен“ и „опасен“, предупредувајќи дека наместо победа за Вашингтон, може да стане политички спас за режимот во Техеран. Според Index, кој се повикува на Хина и американски медиуми, Пенс изјавил дека договорот изгледа како политика на попуштање и дека САД треба да продолжат со притисок, блокада и, ако е потребно, повторна употреба на воена сила.
Критиката на Пенс е важна затоа што не доаѓа од демократскиот табор, туку од поранешен потпретседател на самиот Трамп. Тој со тоа им се приклучи на сè погласните републикански критики кон договорот што Трамп го претставува како голем дипломатски успех и како чекор кон завршување на војната со Иран.
Содржината на меморандумот меѓу Вашингтон и Техеран сè уште не е официјално објавена. Според информациите што протекоа во јавноста, документот предвидува олеснување на санкциите кон Иран, можен фонд од 300 милијарди долари за обнова на земјата и иранска обврска дека нема да развива нуклеарно оружје. Американски функционери најавија дека текстот може да биде објавен во следните денови, додека свеченото потпишување се очекува во Швајцарија.
Пенс предупредува дека предложените услови би можеле сериозно да ја зајакнат власта во Техеран. Според него, САД не смеат да го наградуваат Иран со олеснување на санкциите пред да има јасни, проверливи и трајни гаранции дека нуклеарната програма е запрена и дека режимот нема да го искористи договорот за да добие време.
На Капитол хил, проблемот не е само содржината на договорот, туку и фактот што малкумина го виделе. Reuters објави дека пратеници и од Републиканската и од Демократската партија бараат администрацијата на Трамп да го достави документот до Конгресот. Трамп изјави дека е подготвен да го испрати договорот на разгледување, иако претходно не било јасно дали Белата куќа воопшто планира формално да го вклучи Конгресот.
Републиканскиот сенатор Том Тилис јавно праша како може сериозно да се оценува договор што е таен. Лидерот на републиканското мнозинство во Сенатот, Џон Тун, исто така порача дека членовите на Конгресот немаат доволно информации. Линдзи Греам, еден од најблиските сојузници на Трамп, зазеде повнимателна позиција: според американското толкување договорот може да има смисла, но според иранското изгледа лошо, па прво мора да се види што точно пишува.
Најголемата дилема останува нуклеарната програма. Трамп тврди дека Иран со договорот презема обврска никогаш да не развие нуклеарно оружје и дека тоа е „99,9 проценти“ од она што сакал да го постигне. Но не е јасно како САД ќе проверуваат дали Техеран ги почитува обврските, ниту што точно ќе се случи со постојните резерви високо збогатен ураниум.
Според досегашните информации, меморандумот е само рамковен договор, а клучните детали треба да се преговараат во следните 60 дена. Тоа значи дека најтешките прашања, од инспекциите и санкциите до нуклеарниот материјал и улогата на Иран во регионот, допрва треба да се отворат.
Посебна контроверзија предизвика и можниот фонд од 300 милијарди долари за обнова на Иран. Трамп ги нарече таквите информации „лажни вести“, додека потпретседателот Џеј Ди Венс порача дека ниту еден цент од американските даночни обврзници нема да заврши во Иран. Сепак, тој призна дека Иран би можел да добие пристап до средства за обнова обезбедени од други држави, ако ги исполни обврските од идниот мировен договор.
Во договорот, според достапните информации, се отвора и прашањето за Ормускиот Теснец, еден од најважните светски правци за транспорт на нафта и гас. Меморандумот би требало да овозможи повторно отворање на теснецот и укинување на американската поморска блокада врз иранските пристаништа. Тоа може да донесе олеснување на енергетските пазари, но за критичарите токму тука е проблемот: Иран добива економски кислород пред да бидат расчистени безбедносните гаранции.
Затоа нападот на Пенс не е само лична пресметка со Трамп, туку сигнал дека договорот со Иран може да отвори нов фронт внатре во Републиканската партија. Трамп го продава како дипломатски успех и пат кон крај на војната, но неговите критичари го гледаат како опасен компромис што може да му даде време, пари и легитимитет на Техеран.
