Skip to content
Грција почна да го третира празнењето на селата како економски, а не само како демографски проблем. Наместо само повици младите да останат во руралните средини, државата нуди конкретни пари – до 10.000 евра за преселување во демографски загрозени населени места и до 44.000 евра за млад човек кој првпат ќе започне земјоделски бизнис.
Во Македонија ваквата политика би имала на што да се примени. Пописот од 2021 година регистрира 1.781 населено место, од кои дури 205 веќе немале ниту еден постојан жител. Тоа значи дека повеќе од едно на секои десет населени места во земјата фактички било испразнето.
И трендот не запрел. Во селските средини во 2025 година се родиле 6.315 деца, а починале 7.385 лица, што значи негативен природен прираст од повеќе од илјада жители само за една година.
Грција плаќа 10.000 евра за нов живот во мало место
Грчката мерка веќе функционира во Еврос. Домаќинство кое ќе го префрли своето постојано живеалиште и центарот на животните активности во одредени делови од Суфли, Дидимотихо или Орестијада може да добие 10.000 евра ако се насели во место со најмногу 500 жители. За поголемите населени места основната помош е 6.000 евра, со дополнителни 1.000 евра за секое малолетно дете, до максимални 10.000 евра.
Парите не се еднократен подарок без услови. Се исплаќаат во две рати, а преселувањето мора да биде реално и трајно. Програмата бара главното живеалиште навистина да биде префрлено во областа, а сегашниот модел предвидува и услов поврзан со работа или програма за вработување во регионот.
Уште поинтересно е што Грција планира да ја прошири мерката во Касторија, Килкис, Серес, Флорина, Пела, Драма, Кожани и Гревена. Во најавената проширена верзија помошта треба да достигнува 10.000 евра за сите корисници, а меѓу потенцијалните категории се наведуваат луѓе кои работат од далечина, пензионери, Грци од странство и дипломирани студенти кои ќе останат да живеат и работат во регионот. Значи, тврдењето дека мерката веќе важи и за сите студенти е прешироко – официјалниот план зборува за дипломци, а не генерално за студенти.
До 44.000 евра ако сакаш да станеш земјоделец
Паралелно со демографската мерка функционира и програмата за млади земјоделци.
Грчката интервенција „Инсталација на млади земјоделци“ предвидува неповратна помош од 30.000 до 44.000 евра за лица до 40 години кои првпат стануваат носители на земјоделско стопанство. Висината зависи од типот на производството и од областа во која се наоѓа фармата.
Највисоките 44.000 евра се предвидени за одредени сточарски стопанства во мали островски и други специфични области. Во други случаи поддршката е 30.000, 32.500, 40.000 или 42.500 евра. Обично 70 отсто од средствата се исплаќаат при влез во програмата, а остатокот по исполнувањето на бизнис-планот.
Само новата програма има буџет од 410 милиони евра, а грчкото Министерство за земјоделство наведува дека во последните пет години повеќе од една милијарда евра биле насочени кон програмите за млади земјоделци.
А што ако Македонија даде 10.000 евра за преселување во село?
На хартија, математиката изгледа привлечно.
Семејство кое живее под кирија во Скопје би можело со 10.000 евра да обнови празна куќа во село, да купи основна опрема или да ги покрие трошоците за преселување. За човек кој работи онлајн, близината до канцеларија воопшто не мора да биде услов. За млад земјоделец комбинацијата од помош за преселување и стартен капитал за производство би била уште посилна.
Но европското искуство покажува дека самите пари не се доволни.
Европската комисија посочува дека одлуката млад човек да живее и работи на село зависи и од здравствена заштита, градинки и училишта, превоз, домување и дигитална поврзаност. ОЕЦД доаѓа до сличен заклучок – брз интернет, пристап до јавни услуги, работни места и нормално домување се клучни ако новодојдените треба и да останат.
Токму тука е и најголемиот предизвик за Македонија.
Да му дадете на едно младо семејство 10.000 евра да се пресели во село каде нема амбуланта, автобус, продавница, градинка, стабилен интернет или можност за работа може да го реши преселувањето – но не и животот по преселувањето.
Македонија веќе плаќа за земјоделство, но не и директно за нов жител
Македонија има субвенции, ИПАРД и посебни мерки за млади земјоделци. Само во март годинава, на пример, преку мерката „Млади земјоделци“ биле исплатени 17,8 милиони денари на 48 корисници. Постојат и посебни мерки за сточарство, инвестиции и рурален развој.
Но меѓу актуелните официјални програми не се гледа еквивалент на грчкиот модел во кој државата му плаќа на обично семејство, пензионер или човек кој работи од далечина само за да го пресели својот живот во демографски загрозено село.
Тоа е суштинската разлика.
Грчката идеја повеќе не се сведува на прашањето „како да го спасиме земјоделството“, туку „како повторно да донесеме луѓе“.
Не секое село може да се спаси, но дел од нив можат повторно да живеат
Македонија денес има две различни категории испразнети места. Има села толку оддалечени и инфраструктурно изолирани што враќањето поголем број жители би било исклучително тешко. Но има и села на 20, 30 или 40 минути од поголем град, со евтини или празни куќи, природни ресурси и пристап до патна инфраструктура.
Токму вторите би биле најлогичен тест за ваков модел.
Европските анализи покажуваат дека руралната политика има поголема шанса кога финансиската помош е комбинирана со реконструкција на празни куќи, брз интернет, поддршка за мали бизниси и работа од далечина и гарантиран пристап до основни јавни услуги.
Грција практично ја тестира тезата дека човекот е најважната инфраструктура на едно село.
Македонската статистика покажува зошто ваквата дебата и тука станува сè поактуелна: 205 населени места веќе останале без жители, а во руралните средини денес умираат повеќе луѓе отколку што се раѓаат.
Прашањето затоа повеќе не е само колку чини да се стимулира едно семејство да се пресели на село. Подеднакво важно е колку ќе чини ако уште десетици села останат без последниот жител.
