Skip to content
Македонската економија расте. Владата има со што да се пофали – инвестиции, инфраструктурни проекти, раст на вработеноста и прогнози за економски раст. Но, Светска банка денеска во Собранието ја постави многу понепријатната страна на истата приказна: Македонија веќе 17 години е заглавена во категоријата земји со повисок среден доход.
Извештајот „North Macedonia: Escaping the Middle-Income Trap“ не вели дека македонската економија не напредувала. Напротив, Светска банка констатира дека земјата од пониско преминала во повисоко средно ниво на доход за помалку од две децении. Проблемот е што потоа напредокот забавил.
И тука се крие суштината: можеме да имаме раст од 3, 4 или повеќе проценти во една година, а сепак да немаме економија што се движи кон европското ниво на животен стандард.
Растот не е исто што и побогата економија
Светска банка предупредува дека среднорочните перспективи зависат од решавањето на структурните проблеми што ја ограничуваат продуктивноста, инклузивниот раст и приближувањето кон животниот стандард на ЕУ.
Тоа е важна порака затоа што продуктивноста е она што на долг рок ги одредува платите, конкурентноста и квалитетот на работните места.
Во македонскиот случај, економскиот раст во голем дел се потпирал на јавната потрошувачка, активните мерки за вработување и поттикнувањето странски инвестиции. Тоа донесе значителни вработувања во изминатата деценија, но Светска банка предупредува дека најголем дел од новите работни места се концентрирани во сектори со ниска продуктивност и ниски плати.
Тоа е можеби најнепријатниот дел од дијагнозата.
Не е доволно да се отвораат нови работни места. Прашањето е какви работни места отвора економијата.
Ако работникот е вработен, но произведува малку додадена вредност, ако фирмата е конкурентна главно поради евтината работна сила, а не поради технологијата, знаењето и иновациите, тогаш земјата може да има раст на бројот на вработени без да направи вистински скок во продуктивноста и приходите.
Македонија повеќе не може да се натпреварува само со евтина работна сила
Ова е уште еден проблем што станува сè поочигледен.
Светска банка наведува дека растот на платите постепено ја намалува конкурентноста на Македонија како дестинација со ниски трошоци. Тоа значи дека моделот во кој земјата привлекува инвестиции затоа што работната сила е евтина има ограничен рок на траење.
Оттука доаѓа потребата од следниот чекор: повеќе производство по работник, повеќе технологија, повеќе знаење и повеќе производи и услуги со висока додадена вредност.
Светска банка посебно ги посочува иновациите, конкуренцијата, вештините и подоброто поврзување со европските синџири на вредност како дел од решението.
Тоа е суштински различна економска политика од едноставно зголемување на јавната потрошувачка или привлекување инвестиција што ќе донесе уште неколку илјади работни места.
А каде се граѓаните во оваа приказна?
Најважниот тест за секоја економска политика не е само колку пораснал БДП, туку дали тој раст се претвора во подобар живот.
Светска банка потсетува дека Северна Македонија и понатаму има БДП по жител од околу една третина од просекот на ЕУ според паритетот на куповната моќ. Во исто време, земјата се соочува со стареење и намалување на населението, а проценетата дијаспора надминува половина милион луѓе.
Тоа ја прави продуктивноста уште поважна.
Кога имате помалку луѓе во работоспособна возраст, економијата не може бесконечно да расте само со вработување на нови луѓе. Треба секој работник да создава повеќе вредност.
Токму затоа прашањето „колкав е растот?“ постепено станува помалку важно од прашањето „од што е создаден растот?“.
Владата има инфраструктура, но Светска банка бара повеќе
Инфраструктурата е еден од главните приоритети на владината програма за периодот 2024–2028, а Светска банка не ја оспорува нејзината важност.
Но, во својата поширока дијагноза таа бара нешто повеќе: подобро образование и вештини, посилна конкуренција, иновации, подобра интеграција во глобалната економија и пренасочување на ресурсите кон сектори со повисока додадена вредност.
Тоа е разликата меѓу градење економија што расте и градење економија што станува побогата.
Автопатот може да ја забрза економијата. Но, самиот автопат не создава продуктивна индустрија, подобри училишта, иновативни компании или повисоки плати.
Вистинскиот тест за Мицкоски
Затоа извештајот на Светска банка може да се чита и како своевиден тест за економската политика на Владата.
Може да се каже дека Македонија расте. Може да се бројат километри автопат, нови работни места и инвестиции.
Но, Светска банка го поставува потешкото прашање: Како од економија со евтина работна сила ќе станеме економија со висока продуктивност, високи плати и компании што создаваат поголема додадена вредност?
Тоа е излезот од „стапицата на средниот доход“.
И токму затоа најважната порака од денешниот извештај не е дека Македонија не расте.
Пораката е многу понепријатна: Македонија расте, но веќе 17 години не успева да направи доволно голем економски скок.
Ако тој модел продолжи, и најдобриот процент на раст може да остане само бројка во статистиката – без доволно голем ефект врз платите, продуктивноста и животниот стандард на граѓаните.
Извор: Светска банка, „North Macedonia: Escaping the Middle-Income Trap“, презентиран на 5 октомври 2026 година. Анализата е на Рацин.мк.
