Skip to content
Академик Таки Фити предупреди дека иселувањето и стареењето на населението ја туркаат Македонија кон длабока демографска криза, со последици за економијата и исплатата на пензиите. Во интервју за „Трилинг“, тој посочи дека над 700.000 македонски граѓани живеат во странство, додека во земјата веќе има повеќе жители постари од 65 години отколку деца помлади од 15 години.
Зад овие бројки стои сѐ помал број луѓе што работат и уплаќаат придонеси, наспроти растечките потреби за пензии, здравствена и социјална заштита. Фити ја посочи стапката на фертилитет од 1,44 деца по жена, значително под нивото од околу 2,1 потребно за обновување на населението. Според него, намалувањето на бројот на жители и промената на старосната структура веќе го стеснуваат работоспособното население.
Официјалните проекции на Државниот завод за статистика, објавени во 2023 година, предвидуваат околу 1,30 до 1,32 милиони жители во 2050 година во варијантите со низок и среден фертилитет. Овие сценарија зависат и од претпоставените миграциски движења и смртноста, па претставуваат условни проекции за идниот број жители.
Иселените млади и образовани луѓе оставаат празни места што домашниот пазар на труд сѐ потешко ги пополнува. Фити укажа на недостиг од инженери, ИТ-стручњаци и работници со технички вештини, меѓу кои заварувачи и лимари. Истовремено, според бројките што ги изнесе, околу 60 проценти од приближно 90.000 регистрирани невработени имаат основно или немаат завршено основно образование.
Таквата структура ја продлабочува разликата меѓу кадарот што го бараат работодавците и вештините на луѓето што бараат работа. Фити е скептичен и кон можноста недостигот трајно да се реши со странски работници, оценувајќи дека многумина ги гледаат земјите од Западен Балкан како попатна станица кон побогатите европски држави.
Особено предупредување упати за пензискиот систем. Според неговите наводи, државниот буџет годишно обезбедува над една милијарда евра за исплата на пензиите, покривајќи приближно 39 до 40 проценти од потребните средства. Фити оцени дека со продолжувањето на демографските трендови системот станува неодржлив и дека ќе биде неизбежно поместување на старосната граница за пензионирање над 65 години, заедно со подобро управување со средствата.
Притисокот врз јавните финансии го поврза и со задолженоста и со околу 700 милиони евра неплатени обврски на јавните институции. Официјалните податоци за крајот на вториот квартал од 2026 година покажуваат јавен долг од 10,726 милијарди евра, односно 58,8 проценти од БДП. Неплатените обврски што ги посочува Фити се дополнителен фискален ризик, со посебен опфат во однос на официјалниот показател за јавниот долг.
Причините за заминувањето, според академикот, се протегаат и надвор од ниските плати. Корупцијата, слабата правна сигурност, привилегиите за политички поврзаните и вработувањето по партиска или етничка припадност ги обесхрабруваат младите што очекуваат нивното знаење и труд да им обезбедат напредување.
Фити предложи сеопфатна демографска стратегија со долгорочен економски раст од 4,5 до 5 проценти, подобро образование и добро платени работни места. Во неа, според него, треба да влезат и мерки за купување прв стан за младите брачни парови и регулирање на кириите.
Во однос на европските интеграции, тој се изјасни за внесување на Бугарите во Уставот, придружено со внатрешен заштитен механизам. Неговиот предлог е земјата однапред да утврди како ќе постапи доколку процесот повторно се условува со билатерални и идентитетски барања, вклучувајќи ја и можноста за прекинување на договорите.
