Skip to content
Бугарските здравствени власти идентификувале најмалку 73 интернет-платформи што нелегално нудат лекови, а повеќе од 30 од нив главно продаваат пептидни производи. Дел од понудите се рекламираат за слабеење, подмладување или подобрување на општото здравје, иако кај некои производи нема одобрение за употреба, а кај одделни супстанции воопшто не постои одобрен лек затоа што сè уште се во фаза на клинички испитувања.
Информациите за платформите веќе се доставени и до бугарската Главна дирекција за борба против организираниот криминал, а Агенцијата за лекови спроведува контролни купувања и се обидува да ги утврди лицата што стојат зад продажбата. Проблемот е што, според директорот на Агенцијата Богдан Кирилов, во околу 99 проценти од случаите домените се регистрирани надвор од Бугарија. Тоа значително ја ограничува можноста домашните институции едноставно да го блокираат пристапот до страниците.
До 9 октомври се воделе три постапки. Во два случаи веќе биле составени акти за административен прекршок, а во третиот требало да биде повикано лицето за кое властите сметаат дека е одговорно за трговијата. Предвидените казни, според Агенцијата за лекови, можат да достигнат околу 38.000 евра. Истовремено, од десетиците откриени страници досега се симнати помалку од пет, што покажува колку е тешко практичното спроведување на контролата во прекуграничниот интернет-простор.
ЗОШТО ПЕПТИДИТЕ СЕ ВО ЦЕНТАРОТ НА КОНТРОЛАТА?
Ознаката „пептид“ сама по себе не значи дека производот е опасен или нелегален. Постојат одобрени лекови што содржат пептидни молекули и се користат во редовната медицина. Проблемот е кога производи со таква ознака се нудат како инјекции, хормони или „истражувачки пептиди“ преку нерегулирани продавници и социјални мрежи, без јасна контрола на составот, дозата, стерилноста и начинот на складирање.
Бугарското Министерство за здравство уште во јули предупреди дека во последните месеци се зголемиле пријавите за онлајн продажба на пептиди, хормони, раствори со хормон на раст, глутатион, ресвератрол и слични препарати. Дел од нив се рекламираат како средства за слабеење, подмладување или подобра физичка состојба, а промоцијата често оди преку инфлуенсери и профили на социјалните мрежи. Министерството регистрирало и случаи во кои се злоупотребуваат имиња и фотографии на лекари, па дури и содржина создадена со вештачка интелигенција, за рекламата да изгледа медицински веродостојна.
Кај инјекциските препарати ризикот е уште поголем. Бугарските власти потсетуваат дека сите лекови за инјекциска примена се издаваат на рецепт. Ако таков препарат може слободно да се купи преку непознат сајт или профил на социјална мрежа, тоа е силен сигнал дека продажбата не се одвива преку легалниот фармацевтски систем.
Ризикот не е само во тоа производот да биде „лажен“. Интерпол предупредува дека нелегалните лекови може да содржат погрешна количина активна супстанција, сосема друга состојка, да бидат неправилно означени, контаминирани, со истечен рок или складирани на несоодветна температура. Дури и оригинален препарат може да стане небезбеден ако бил украден или транспортиран без соодветни услови.
ПЕТ ПРОВЕРКИ ПРЕД ДА КУПИТЕ ЛЕК ПРЕКУ ИНТЕРНЕТ
Во Бугарија правилото е јасно: преку интернет легално можат да се продаваат само лекови што се издаваат без рецепт, и тоа преку аптеки или дрогерии што имаат соодветно одобрение. Легалната онлајн-аптека мора да го има заедничкото европско лого. Кликнувањето на логото треба да го одведе купувачот до официјалниот регистар на бугарската Агенција за лекови, каде може да се провери дали продавницата навистина е регистрирана. Ако логото е само слика што не води до официјалниот регистар, тоа не е доказ за легалност.
Втората проверка е самиот лек. Треба да постојат јасно наведени производител, носител на одобрение, состав, јачина и начин на употреба. Ако производот ветува медицински ефект, а не може да се најде во официјалните регистри на лекови, потребна е дополнителна претпазливост.
Третата проверка е рецептот. Страница што нуди инјекциски или друг лек што нормално се издава на рецепт без да побара рецепт, лекарска проценка или контакт со фармацевт е сериозен предупредувачки знак.
Четвртата е начинот на кој се рекламира производот. Ветувања како „брзо слабеење“, „без ризик“, „гарантиран ефект“ или претставување на експериментален производ како готова терапија се типични сигнали за нерегулирана продажба. Интерпол дополнително советува да се внимава на екстремно ниски цени, непостоечки контакт-податоци и продавници што бараат финансиски или лични податоци без јасен безбедносен систем.
Петтата проверка е плаќањето и испораката. Легалната аптека има јасни податоци за фирмата, адресата, условите за продажба и враќање. Продажба преку директни пораки на Instagram, Facebook, Telegram или Viber, со плаќање на приватно лице и без фискален или друг легален документ, не нуди ни приближно иста заштита како регулираниот фармацевтски канал.
ШТО ЗНАЧИ ОВА ЗА МАКЕДОНИЈА?
Нелегалната интернет-продажба лесно ги минува државните граници. Домен регистриран во една земја може да се рекламира во друга, а производот да се испраќа од трета.
Во јавно достапните информации што ги проверивме нема потврда дека конкретните 73 платформи откриени од бугарските власти испорачуваат и до Македонија. Затоа нема основа тие автоматски да се поврзат со македонски корисници.
Но МАЛМЕД и претходно предупредуваше дека набавката на лекови од непроверени интернет-портали и социјални медиуми носи ризик затоа што не може да се утврдат квалитетот на лекот, веродостојноста на здравствените тврдења, условите на чување и транспортот. Агенцијата советува лековите да се набавуваат од овластени правни лица со дозвола за промет на мало.
Македонските граѓани можат дополнително да проверат дали конкретен лек е регистриран преку официјалниот национален регистар на лекови. Самото тоа што производот има професионално пакување, веб-страница на македонски јазик или реклама со лице во бел мантил не е доказ дека станува збор за одобрен лек.
Проблемот е и глобален. Во операцијата Pangea XVIII во март годинава, координирана од Интерпол во 90 држави и територии, биле запленети 6,42 милиони дози нелегални или фалсификувани фармацевтски производи, а биле нарушени околу 5.700 веб-страници, профили, канали и автоматизирани ботови поврзани со нелегална продажба.
Бугарските 73 платформи затоа се само локален пресек на многу поширок проблем: лекот денес може да изгледа како уште еден производ во онлајн-корпа, но зад копчето „купи“ понекогаш нема ни аптека, ни фармацевт, ни гаранција што навистина има во шишенцето.
