Skip to content
Првичните проверки во пет големи трговски синџири во Бугарија покажуваат дека одделни прехранбени производи се продаваат по цени до 150% повисоки од набавните. Ова го соопшти претседателката на бугарската Комисија за заштита на потрошувачите, Маја Манолова, на 11 октомври. Деталните резултати сè уште не се објавени, а нивното претставување е најавено за следната недела.
Највпечатливите примери се однесуваат на млечните производи што граѓаните редовно ги купуваат. Тие го отвораат прашањето колку се зголемува цената од набавката до продажбата и што точно ја создава таа разлика.
Кашкавалот 99%, сирењето 95%, путерот 125% над набавната цена
Манолова наведе големи разлики меѓу набавните и продажните цени на кашкавалот, сирењето, свежото млеко и путерот.
| Производ | Колку е продажната цена повисока од набавната |
|---|---|
| Кашкавал | До 99% |
| Сирење | 95% |
| Свежо млеко | До 99% |
| Путер | 125% |
Кај одделни прехранбени производи разликата достигнувала 150% од набавната цена. Конкретните примери за кашкавалот, сирењето и путерот, според Манолова, произлегуваат од податоците за еден трговски синџир. Овие проценти затоа не претставуваат просек за сите продавници во Бугарија.
Целосните резултати треба да покажат колку се распространети ваквите разлики, кои производи се опфатени и какви цени биле проверувани. За потрошувачите е значајно и дали податоците се однесуваат на редовната продажба или на производи понудени со попуст.
Што значи цена за 150% повисока од набавната?
Набавната цена е износот што трговецот го плаќа за производот. На неа додава определен износ за да ја формира продажната цена. Кога тој додаток се изразува во проценти, основата за пресметката е набавната цена.
На пример, ако производ е набавен за 100 денари, а се продава за 250 денари, продажната цена е за 150% повисока од набавната. Разликата изнесува 150 денари.
Ова е поедноставен пример со цени без ДДВ, даден само за објаснување. Не станува збор за вистинска цена на некој од проверените производи.
Разликата од 150 денари не е исто што и чиста добивка. Од неа трговецот треба да ги покрие и трошоците за работење, како платите, закупот, електричната енергија, превозот и загубите од расипана стока. Чистата добивка се утврдува по одземањето на сите релевантни трошоци и даноци.
И процентуалната бруто-профитна маржа има друга основа: таа ја изразува разликата како дел од продажната цена. Во наведениот пример, 150 денари се 60% од продажната цена од 250 денари.
Затоа, при споредувањето на податоците, мора јасно да се наведе врз која цена е пресметан процентот.
Путерот поевтинува на големо
Одделниот неделен преглед на бугарските големопродажни цени покажува дека индексот на цените на храната пораснал за 0,82%. Сепак, путерот во пакување од 125 грама поевтинил за 4,53% и се продавал на големо по 1,35 евро.
Овие податоци го покажуваат движењето на цените во текот на една недела. Проверките во продавниците, пак, ја разгледуваат разликата меѓу набавната и продажната цена.
Двете информации не можат непосредно да се спојат во пресметка за заработката на конкретен трговец. Просечната големопродажна цена не мора да биде цената што ја платил проверениот синџир.
За точна споредба се потребни ист производ, исто пакување, ист период и податоци за вистинската набавна цена. Треба да се земат предвид и договорените попусти и другите услови на набавката.
Што покажуваат податоците во Македонија?
Прашањето за разликата меѓу набавните и продажните цени е актуелно и во Македонија.
Во јули, министерот за економија и труд Бесар Дурмиши презентираше податоци од контролите на повеќе од 700 производи. За периодот од мај 2025 до мај 2026 година, просечните набавни цени пораснале за 2,66%, а продажните за 4,56%.
Според неговото објаснување, одредени трговци ги зголемиле своите маржи или не ги намалиле продажните цени кога производите ги набавувале поевтино.
Дурмиши наведе и поинакво движење за периодот март – јуни 2026 година. Тогаш набавните цени пораснале за 2,04%, а продажните за 0,16%.
Овие проценти покажуваат колку се промениле цените во определен период. Тие не покажуваат за колку проценти продажната цена на конкретен производ е повисока од набавната.
Поради тоа, македонските податоци не се непосредно споредливи со бугарските примери. За споредба на кашкавалот, сирењето, млекото и путерот се потребни податоци за секој производ одделно, собрани во ист период и пресметани на ист начин.
Кога високата разлика станува основа за санкција?
Манолова посочи дека високата разлика меѓу набавната и продажната цена не води автоматски до казна според постојните правила. Комисијата може да постапува против неоправдани зголемувања на цените во законски предвидените случаи и против нечесни трговски практики. Таа побара и законски измени.
Најавениот извештај треба да овозможи попрецизно да се оцени како се формираат цените и каде се утврдени неправилности.
За потрошувачите остануваат три клучни прашања: колку навистина чини набавката, кои трошоци ја оправдуваат продажната цена и дали поевтината набавка носи пониска цена на каса? Одговорите бараат проверливи податоци и јасно објаснување од надлежните институции и трговците.
