Skip to content
97,9 проценти од претпријатијата имаат пристап до интернет, но само 17,9 проценти примале нарачки преку компјутерски мрежи. Новите податоци отвораат прашање колку домашниот бизнис е подготвен за економија во која конкурентноста сè повеќе зависи од дигиталните алатки, автоматизацијата и вештачката интелигенција.
Речиси сите претпријатија во Македонија имаат пристап до интернет, но поврзаноста сама по себе не кажува колку успешно го користат дигиталниот простор за продажба, организација на работата и зголемување на продуктивноста.
Податоците на Државниот завод за статистика за 2026 година покажуваат дека 97,9 проценти од претпријатијата имале пристап до интернет, а 99,5 проценти користеле компјутер во работењето. Истовремено, 17,9 проценти примале нарачки за продажба преку компјутерски мрежи, додека 17,3 проценти примале нарачки за производи или услуги преку веб-страница.
Овие бројки покажуваат две различни димензии на дигитализацијата: пристапот до основната технологија е речиси универзален, но продажбата преку дигитални канали сè уште е ограничена кај голем дел од претпријатијата. Тоа не е доволно за да се заклучи дека останатите фирми се технолошки заостанати, но покажува дека интернет-пристапот не може да биде единствена мерка за дигиталната подготвеност на економијата.
Од интернет-пристап до дигитален бизнис
Интернетот денес е основна деловна инфраструктура. Но дигитализацијата подразбира многу повеќе од електронска пошта, пребарување информации или присуство на социјалните мрежи.
Компанијата може да има интернет, а сепак нарачките да ги обработува рачно, залихите да ги води во одделни табели, комуникацијата со клиентите да ја организира без интегриран систем, а продажбата да зависи од физичкиот простор и директниот контакт со купувачите.
Напредното дигитално работење може да вклучува електронска продажба, софтвер за управување со деловните процеси и односите со клиентите, складирање податоци во облак, автоматизирана обработка на документи и анализа на податоци за планирање на производството, продажбата и трошоците.
Разликата е важна за малите и средните претпријатија, кои често мораат да ја распределуваат ограничената финансиска и кадровска база меѓу секојдневното работење и инвестициите во нова технологија. Дигитализацијата може да донесе поефикасна работа, но бара и соодветни знаења, избор на алатки, заштита на податоците и процена дали инвестицијата навистина ќе го подобри работењето.
Како стои Македонија во однос на европскиот тренд?
Европската Унија веќе ја мери дигиталната подготвеност на компаниите преку поширок сет показатели. Во индексот на дигитален интензитет се следи употребата на 12 различни дигитални технологии и практики, меѓу кои се користењето вештачка интелигенција и електронската продажба.
Според Евростат, во 2025 година 72 проценти од претпријатијата во ЕУ достигнале барем основно ниво на дигитален интензитет. Кај малите и средните претпријатија уделот бил 71 процент, додека кај големите компании достигнал 96 проценти.
Во истата година, 20 проценти од претпријатијата во ЕУ користеле технологии со вештачка интелигенција, а 53 проценти купувале услуги за компјутерско работење во облак. Употребата на ВИ била значително почеста кај големите компании отколку кај малите и средните претпријатија.
Овие европски податоци покажуваат дека и во развиените економии дигиталната трансформација не е завршена и дека големината на компанијата често влијае врз можностите за усвојување нови технологии.
Сепак, директна споредба со македонските податоци не може да се направи само врз основа на бројот на фирми со интернет или нарачки преку веб-страници. Потребни се исти показатели, исти дефиниции и споредлив опфат на претпријатијата. Објавениот преглед на ДЗС ги наведува основните податоци за интернетот и електронската продажба, но за посигурна оценка на дигиталната подготвеност треба да се проверат и деталните табели за напредните технологии.
Вештачката интелигенција е следниот тест
Прашањето станува уште поважно со ширењето на генеративната вештачка интелигенција и со новите европски правила за нејзина употреба.
Во претходната анализа за Актот на ЕУ за вештачка интелигенција, клучниот заклучок беше дека македонските компании што развиваат или пласираат ВИ-системи на европскиот пазар можат да бидат опфатени со одредени обврски на регулативата. За компаниите што користат туѓи ВИ-алатки, обврските зависат од нивната улога, конкретната примена и од тоа дали се исполнети условите за примена на правилата.
Но за да се одговори колку домашниот бизнис е подготвен за оваа промена, не е доволно да се знае колку претпријатија имаат интернет. Потребни се податоци за тоа колку користат ВИ во маркетингот, комуникацијата со клиентите, анализата на податоци, административните процеси или производството. Важно е и дали компаниите имаат правила за заштита на деловните и личните податоци и дали вработените се обучени за безбедна и одговорна употреба на новите алатки.
Без такви показатели не може веродостојно да се тврди дека македонските фирми се подготвени или неподготвени за економијата на вештачката интелигенција.
Што треба да се измери следно?
Новите статистички податоци се корисна почетна точка, но за да се добие целосна слика за дигиталната економија, потребно е да се види како фирмите ја користат технологијата во секојдневното работење.
Особено важни се податоците за употребата на ВИ, платените услуги во облак, деловниот софтвер, автоматизацијата, веб-страниците, социјалните мрежи и приходите од електронска продажба. Подеднакво значајно е да се види дали постојат разлики меѓу малите, средните и големите компании, како и меѓу секторите.
Тука има простор и за поактивна улога на институциите, стопанските комори и деловните здруженија: да ги идентификуваат пречките за дигитализација, потребите за обука и можностите за поддршка на малите и средните претпријатија. Таквата политика би требало да се темели на измерени потреби и резултати, а не само на бројот на поврзани компании или на набавената опрема.
Македонските фирми во најголем дел веќе се онлајн. Следниот предизвик е да се утврди колку од нив го претвораат интернетот во подобра продажба, поефикасно работење и поголема конкурентност. Во време кога ЕУ ја забрзува дигиталната трансформација и воведува правила за вештачката интелигенција, ова прашање станува важно и за иднината на домашниот бизнис.
Извори: Државен завод за статистика — Употреба на информатичко-комуникациски технологии во претпријатијата, 2026; Евростат — Дигитализација во Европа, издание 2026.
