Skip to content
Може ли држава што доброволно ја напуштила Европската Унија да се врати побрзо од земја што повеќе од две децении чека пред нејзините врати?
Ова прашање повторно станува актуелно откако во Велика Британија се отвори дебата за можно враќање во ЕУ, шест години по Брегзит. Додека дел од британските политичари и организации бараат поблиски односи со Брисел, па дури и повторно членство, експертите предупредуваат дека процесот би можел да трае многу подолго отколку што очекуваат неговите поддржувачи.
Во анализа на истражувачката организација „UK in a Changing Europe“, професорот Сајмон Ашервуд посочува дека историјата на европското проширување не нуди едноставен модел за брзо враќање на Велика Британија.
Тој ја споредува британската ситуација со Финска, која во 1992 година поднесе барање за членство и стана дел од Унијата на 1 јануари 1995 година, по само две години и девет месеци.
Но, според авторот, условите во денешна Европа се суштински различни.
Македонија доби кандидатски статус во 2005 година, Финска влезе за помалку од три години
Една од најголемите разлики во европскиот процес на проширување е времетраењето на преговорите.
Македонија поднесе барање за членство во март 2004 година, а кандидатски статус доби во декември 2005 година. Повеќе од две децении подоцна, земјата сè уште не е членка на Унијата.
Првата меѓувладина конференција за пристапување се одржа во јули 2022 година, а аналитичкиот преглед на европското законодавство, познат како скрининг, заврши во декември 2023 година.
Сепак, отворањето на првиот преговарачки кластер останува поврзано со исполнувањето на условите утврдени во европските заклучоци од 2022 година, вклучително и уставните измени.
За споредба, Финска во 1995 година стана членка на ЕУ по многу пократок процес.
Но, како што објаснува професорот Ашервуд, Финска претходно веќе била усогласена со голем дел од правилата на европскиот единствен пазар преку преговорите за Европската економска област.
Земјата, исто така, не барала значителни исклучоци од европските политики, што дополнително ги олеснило преговорите.
Британија има предност што Македонија ја немаше
Велика Британија, за разлика од земјите кандидати што никогаш не биле дел од ЕУ, веќе поминала низ децениски процес на усогласување со европските стандарди.
Иако по Брегзит се појавиле разлики во регулативата, голем дел од британските закони и натаму се блиски до европските правила.
Ова би можело да биде техничка предност доколку Лондон одлучи повторно да поднесе барање за членство.
Но, експертите предупредуваат дека постојат сериозни политички пречки.
Британските власти и понатаму имаат несогласувања со Брисел за трговските правила, пристапот до европскиот пазар, тарифите за кинеските електрични автомобили и условите за студирање.
Многу посложени би биле прашањата за прифаќањето на еврото, влезот во Шенген-зоната и придонесите во европскиот буџет.
Британија за време на претходното членство имаше посебни исклучоци во одредени области, но нивното автоматско враќање не би било загарантирано при нов пристапен процес.
Брегзит создаде проблем што не може да се реши само со закони
Според професорот Ашервуд, една од најголемите пречки за евентуалното враќање на Британија е политичката доверба.
Велика Британија на референдумот во 2016 година гласаше за напуштање на Унијата, а формално излезе на 31 јануари 2020 година.
Само неколку години подоцна повторно се отвора прашањето за членството.
За европските влади ова создава дилема дали евентуалното британско враќање би било долгорочна политичка определба или одлука што повторно би можела да биде променета по некои идни избори.
Дополнително, Велика Британија е голема економија со значително политичко влијание, па нејзиното повторно членство би ги променило и постојните односи на моќ во европските институции.
Затоа, според анализата, повторниот прием би бил многу повеќе од техничка проверка на законите.
Европската Унија денес е многу повнимателна кон проширувањето
Еден од најинтересните податоци во анализата е дека ниту една држава што се приклучила на Европската Унија во 21 век не го завршила целиот процес, од апликација до членство, за помалку од седум години и единаесет месеци.
Причините се различни.
Дел од земјите морале да спроведат големи економски и институционални реформи, додека самите членки на ЕУ станале повнимателни поради финансиските последици, миграцијата и влијанието на новите членки врз европските институции.
Проширувањето денес не зависи само од подготвеноста на кандидатите.
Потребна е и едногласна политичка согласност меѓу членките за клучните чекори, а тоа отвора простор билатералните спорови да влијаат врз динамиката на преговорите.
Македонија веќе има искуство со вакви блокади.
Најпрво спорот за името со Грција го забавуваше пристапувањето, а потоа отворените прашања со Бугарија дополнително го усложнија процесот.
Дали Британија би добила побрз пат од Западен Балкан?
Евентуалното британско барање за повторно членство би било специфично бидејќи станува збор за поранешна членка со високо ниво на институционален и економски развој.
Но, според професорот Ашервуд, тоа не значи дека Британија би можела да се врати во рамките на еден парламентарен мандат.
Неговата проценка е дека шансите за толку брз процес се многу мали.
Истовремено, Европската Унија ќе мора да одговори и на пошироко прашање: како да го одржи кредибилитетот на пристапниот процес кон земјите од Западен Балкан, кои со години спроведуваат реформи и ги исполнуваат условите за приближување кон европските институции.
За Македонија, која чека кандидатски статус да се претвори во полноправно членство повеќе од 20 години, оваа дебата повторно ја покажува сложеноста на европскиот пат.
Разликите меѓу кандидатите се големи, но правилото останува исто – за членство се потребни исполнување на европските критериуми и согласност на сите земји членки.
Кој навистина може брзо да влезе во ЕУ?
Финска од деведесеттите години често се посочува како пример за брзо европско интегрирање.
Сепак, тогашниот геополитички контекст, високото ниво на претходна усогласеност и подготвеноста за прифаќање на европските правила создале услови што денес тешко можат целосно да се повторат.
Велика Британија има технички предности, но се соочува со политички прашања поврзани со Брегзит.
Македонија има долгогодишно кандидатско искуство, но останува со незавршени политички и реформски обврски во пристапниот процес.
Украина, пак, напредуваше многу брзо од поднесувањето на барањето во 2022 година до отворањето на преговорите, но и пред неа стои сложен процес на усогласување.
Сите овие примери покажуваат дека европското членство не е само прашање колку една држава е подготвена, туку и колку Европската Унија е политички подготвена да ја прими.
