Skip to content
Македонија успева да создаде добро платени работни места за мал дел од населението, но не и услови за пристоен живот за мнозинството. Новите економски анализи покажуваат дека земјата достигнува само 64 проценти од европското ниво на благосостојба, додека инфраструктурата, продуктивноста и јавните услуги сериозно заостануваат. Со сегашното темпо на приближување, за достигнување на европскиот просек би биле потребни уште 52 години.
Колку треба да заработува еден граѓанин во Македонија за да може да каже дека живее добро? Дали е доволно да има редовна плата, сопствен стан и автомобил или квалитетот на животот подразбира и достапно здравство, чист воздух, функционален јавен превоз и институции што не му одземаат време и пари?
Најновиот Годишен извештај за конвергенција за 2026 година, претставен од Здружението за истражување и анализи ЗМАИ, покажува дека Македонија и натаму значително заостанува зад Европската Унија во создавањето услови за квалитетен живот.
Според истражувањето, земјата достигнува 64 проценти од просечното европско ниво на благосостојба. Уште позагрижувачко е што во 2025 година е забележано мало назадување од 0,1 процентен поен.
Тоа значи дека, и покрај растот на платите, новите инвестиции и економските политики, приближувањето кон европскиот стандард практично стагнира.
Доколку продолжи просечната динамика од последните пет години, на Македонија би ѝ биле потребни уште 52 години за да го достигне европскиот просек, покажуваат проценките на ЗМАИ.
Добриот живот во Македонија останува привилегија за помал дел од вработените
Една од највпечатливите разлики се забележува во распределбата на платите.
Според извештајот, најдобро платените 10 проценти од работниците во Македонија достигнуваат 96 проценти од споредбеното европско ниво на примања.
Истовремено, најслабо платените 20 проценти достигнуваат само 58 проценти.
Оваа разлика покажува дека македонската економија веќе има сектори и професии што можат да обезбедат приходи блиски до европските, но придобивките од економскиот развој не се распределуваат подеднакво.
Во одредени дејности, особено оние што се поврзани со меѓународниот пазар, високо квалификуваниот труд и современите технологии, можностите за подобри примања се поголеми.
Но значителен дел од вработените остануваат во сектори каде што платите се ниски, продуктивноста ограничена, а можностите за напредување мали.
Практично, Македонија создава услови за европска заработувачка за дел од работниците, но сè уште нема економски модел што може да обезбеди слични можности за поголемиот дел од населението.
Не заостануваат само платите, туку и условите во кои живееме
Кога се зборува за економско приближување кон Европската Унија, најчесто се споредуваат просечните плати, невработеноста и бруто-домашниот производ.
Но извештајот на ЗМАИ покажува дека некои од најголемите разлики се во областите што непосредно го определуваат секојдневниот живот.
Македонија достигнува само 43,4 проценти од европското ниво во инфраструктурата.
Кај животната средина показателот изнесува 54,2 проценти, додека во економската област достигнува 55,9 проценти.
Овие податоци се особено важни бидејќи квалитетот на животот не може да се сведе на индивидуалниот приход.
Граѓанин што има солидна плата, но секојдневно се соочува со загаден воздух, сообраќаен метеж, нефункционален јавен превоз или недоволно развиена инфраструктура, не ужива нужно и висок животен стандард.
Во развиените европски земји, значителен дел од квалитетот на животот произлегува од јавните услуги и инфраструктурата што им се достапни на сите, независно од висината на приходите.
Токму во овие области Македонија има голем простор за подобрување.
Македонците плаќаат за услуги што во Европа се покриваат преку јавниот систем
Еден од најзначајните показатели во анализата се однесува на здравството.
Иако вкупниот композитен показател за здравството достигнува 80,3 проценти од европското ниво, граѓаните во Македонија директно од свој џеб покриваат 39,6 проценти од здравствените расходи.
Ова е приближно двојно повисоко учество од европскиот просек.
Податокот покажува дека дури и кога граѓаните имаат здравствено осигурување, значителен дел од трошоците за лекување, лекови и здравствени услуги остануваат нивна лична финансиска обврска.
Така, растот на платата не мора автоматски да значи и поголема финансиска сигурност.
Дел од дополнителниот приход може да заврши за услуги што во поразвиени системи се покриваат во поголема мера преку јавните фондови.
Сличен проблем постои и кај социјалната заштита, каде Македонија достигнува приближно една третина од европското ниво според анализираните показатели.
Тоа значи дека финансиската сигурност на домаќинствата не зависи само од редовната плата, туку и од нивната можност да се справат со болест, невработеност или друг непредвиден трошок.
Македонската економија создава премалку вредност за европски плати
Една од суштинските причини за бавното приближување кон европскиот стандард е ниската продуктивност.
Според ЗМАИ, просечната бруто-плата во Македонија, пресметана според куповната моќ, достигнува околу 64 проценти од европскиот просек.
Но продуктивноста по работник е на само 54 проценти.
Со други зборови, проблемот не е единствено во тоа колку компаниите ги плаќаат работниците, туку и колкава економска вредност создаваат преку нивната работа.
Економија што се потпира на едноставни производствени процеси, евтина работна сила и активности со ниска додадена вредност има ограничени можности за долгорочно приближување кон европските примања.
Затоа одржливото зголемување на платите бара посовремено производство, дигитализација, иновации, поголеми инвестиции во знаење и подобро поврзување на домашните компании со меѓународните пазари.
Но продуктивноста не е одговорност само на работниците.
Таа зависи и од технологијата што им е достапна, организацијата на производството, менаџментот, инвестициите и деловното опкружување.
Оттука, Македонија не може да очекува европски плати само преку задржување на моделот на конкурентност заснован на ниски трошоци за труд.
Светската банка предупредува на ризик од долгорочна стагнација
Проблемот со економскиот модел е препознаен и во анализата на Светската банка објавена на 6 октомври годинава.
Според нејзините проценки, без посеопфатни структурни реформи, економскиот раст на Македонија би можел да забави на просечно 2,4 проценти годишно до 2050 година.
Со реформи во управувањето, конкуренцијата, технологијата и развојот на вештините, потенцијалниот раст би можел да достигне 3,8 проценти.
Во такво реформско сценарио, до 2050 година би можеле да се создадат дополнителни 53.000 работни места, а за околу 196.000 постојни работници да се подобрат платите и условите за работа.
Овие бројки покажуваат дека разликата меѓу продолжување на сегашните економски политики и спроведување подлабоки реформи може да има значителни последици врз животниот стандард на идните генерации.
Светската банка ги издвојува дигиталните технологии, професионалните услуги и подоброто поврзување на домашните компании со странските инвеститори како важни можности за развој.
Но растот на продуктивноста мора да биде проследен и со подобрување на институциите, јавната инфраструктура и условите за водење бизнис.
Дигитализацијата напредува, но државните услуги заостануваат
Дополнителен пример за нерамномерното приближување кон Европа е дигитализацијата.
Според извештајот, Македонија во оваа област достигнува 77,3 проценти од европското ниво, што на прв поглед изгледа како релативно добар резултат.
Но кога ќе се издвојат електронските јавни услуги, состојбата е значително понеповолна.
Нивото на развој на овие услуги достигнува само 36 проценти од европскиот просек.
Тоа покажува дека напредокот во приватниот сектор не е проследен со подеднакво брза модернизација на јавната администрација.
За граѓаните ова значи изгубено време, дополнителни административни процедури и потреба од физичко присуство во институциите за услуги што во развиените европски земји сè почесто се достапни електронски.
Економската цена на ваквата неефикасност не се гледа директно во месечната плата, но се чувствува во секојдневниот живот.
Европскиот животен стандард не се добива само со членство во ЕУ
Македонија повеќе од две децении има кандидатски статус за членство во Европската Унија, но економското приближување кон европскиот просек не зависи исклучиво од политичкиот напредок во пристапниот процес.
И без полноправно членство, државата може да работи на подобрување на продуктивноста, квалитетот на институциите, здравствените услуги, образованието и инфраструктурата.
Истовремено, самото членство во ЕУ не би значело дека платите и животниот стандард автоматски ќе се изедначат со европските.
За тоа е потребен долгорочен економски развој, придружен со институционални и социјални реформи.
Токму затоа проценката за уште 52 години до европскиот просек треба да се разбере како предупредувачко сценарио засновано на досегашното темпо, а не како однапред определен рок.
Со побрзи реформи приближувањето може да се забрза. Со стагнација, јазот може да остане голем и во наредните децении.
Македонија мора да почне да создава услови за живот, а не само работни места
Досегашниот економски модел во Македонија во голема мера се потпираше на привлекување инвестиции, отворање нови работни места и одржување конкурентни трошоци за работење.
Но новите анализи покажуваат дека бројот на работни места не е доволен показател за вистински економски напредок.
Важно е какви работни места се создаваат, колку се платени, дали нудат можности за професионален развој и дали приходите обезбедуваат економска сигурност.
Подеднакво важно е што добиваат граѓаните за даноците и придонесите што ги плаќаат.
Дали имаат пристап до квалитетно здравство? Дали јавните услуги функционираат? Дали образованието овозможува подобри можности за вработување? Дали градовите нудат чиста животна средина и инфраструктура што го олеснува секојдневието?
Македонија може да бележи раст на просечната плата и истовремено да остане земја во која голем дел од населението не чувствува значително подобрување на животниот стандард.
Предизвикот повеќе не е само како Македонија да стане побогата економија, туку како економскиот раст да се претвори во подобар живот за поголемиот дел од граѓаните.
Додека најдобро платените работници речиси го достигнуваат европското ниво, остатокот од општеството сè уште се соочува со ниска продуктивност, недоволно развиени јавни услуги и ограничена социјална сигурност.
Ако овие разлики не почнат да се намалуваат, европскиот стандард ќе остане статистичка цел, наместо реалност што граѓаните ја чувствуваат во сопствениот дом, на работното место и во секојдневниот живот.
