Skip to content
Црна Гора ќе продолжи да го користи еврото и по влезот во Европската Унија, но нема автоматски да стане членка на еврозоната. Брисел одобри посебен модел за земјата, која повеќе од две децении ја користи европската валута без формален договор со ЕУ. За полноправно членство во еврозоната ќе мора да исполни дополнителни економски услови и да добие согласност од Советот на ЕУ.
Ова е една од клучните одредби во завршната преговарачка позиција за поглавјето 17, кое се однесува на економската и монетарната политика. Црна Гора го затвори ова поглавје на меѓувладината конференција во Луксембург на 12 октомври, заедно со поглавјата 18 за статистика и 19 за социјална политика и вработување.
Со тоа Подгорица има 21 привремено затворено поглавје од вкупно 33, а Владата планира да ги заврши преостанатите преговори до крајот на 2026 година.
Според документот на ЕУ, Црна Гора при пристапувањето ќе добие статус на членка на Економската и монетарната унија со привремено изземање од целосната примена на правилата за еврозоната. Ќе го задржи еврото како единствено законско платежно средство според националното законодавство, но без автоматски да ги добие правата што произлегуваат од формалното членство.
Зошто Црна Гора е исклучок?
Црна Гора го воведе еврото во март 2002 година, откако претходно ја користеше германската марка. Одлуката произлезе од економската нестабилност и хиперинфлацијата во деведесеттите години.
За користењето на марката немала договор со Германија, ниту подоцна потпишала договор со Европската Унија за користење на еврото.
Брисел признава дека ваквата монетарна политика произлегла од исклучителни историски околности, но нагласува дека едностраното воведување на еврото не е во согласност со вообичаената процедура за пристапување кон еврозоната.
Токму затоа е договорен приспособен механизам за оценување на економската подготвеност на Црна Гора.
Наместо класичната проверка на стабилноста на националната валута, која Црна Гора ја нема, ЕУ ќе ја анализира нејзината надворешна финансиска позиција, платниот биланс, конкурентноста и макроекономските ризици.
Посебно внимание ќе се посвети на финансиската стабилност и независноста на Централната банка на Црна Гора. Европската Унија бара институцијата да остане заштитена од политички влијанија и да ги зајакне капацитетите за идно учество во Евросистемот.
Нови обврски за работничките права и пензиите
Иако поглавјето 19 за социјална политика и вработување е привремено затворено, Црна Гора ќе мора да продолжи со реформите.
Европската Унија бара дополнително вработување и обука на трудови инспектори, подобра контрола на работните услови и поефикасна заштита на сезонските и странските работници.
Во завршната позиција се посочуваат и проблемите со долгорочната невработеност, регионалните разлики и недоволното учество на младите и жените на пазарот на трудот.
Подгорица ќе мора да ги усогласи прописите и со европските правила за транспарентност на платите и спречување дискриминација при вработувањето.
Брисел отвора и прашања за одржливоста на пензискиот систем. Од Црна Гора се бара да разгледа дополнителни извори на финансирање на пензиите, имајќи ги предвид стареењето на населението и потребата од спречување сиромаштија кај повозрасните граѓани.
До 2030 година за дел од статистичките обврски
Во поглавјето 18, кое се однесува на статистиката, Европската Унија одобри дополнителни рокови за исполнување на одредени обврски.
Црна Гора ќе има рок до крајот на 2028 година за доставување дел од деталните податоци за државниот долг, а до крајот на 2030 година за статистиката на пензиските права, причините за смрт и повредите при работа.
За одредени статистички податоци поврзани со работењето на компаниите исто така е одобрен преоден период до 2030 година.
ЕУ прифати и трајно ослободување од обврската за доставување дел од историските податоци за периодот пред 21 мај 2006 година, кога Црна Гора ја обнови независноста.
Од денот на пристапувањето, земјата ќе мора да доставува и статистички показатели за цените на станбените недвижности, вклучително и посебни податоци за домовите во кои живеат нивните сопственици.
И покрај затворањето на трите поглавја, Европската Унија ќе продолжи да го следи спроведувањето на реформите. Привременото затворање не значи дека обврските се завршени, а Брисел може повторно да отвори прашања доколку утврди застој.
За Црна Гора, најважниот исход од последната преговарачка рунда е што е пронајден правен модел за продолжување на користењето на еврото по пристапувањето во ЕУ, без земјата веднаш да добие статус на членка на еврозоната.
