Skip to content
Митрополитот Агатангел денес отворено ја поддржува Владата и посакува ВМРО-ДПМНЕ да остане на власт колку Тито. Но во интервју од 2012 година самиот предупредуваше дека Црквата не треба да го дели народот по партиска основа. Дилемата не е дали епископот има право на лично мислење, туку дали духовниот авторитет треба да се користи за политичко фаворизирање.
„Колку владееше претседателот на Југославија, толку ќе владее и ВМРО сега. Немате шанси повеќе да дојдете на власт. И дај Боже да остане така.“
Ова не е изјава на партиски функционер на митинг, туку порака на митрополитот Повардарски Агатангел во интервју за телевизијата Алфа, објавено на крајот на октомври. Во истото интервју, тој изрази „целосна доверба“ во Владата на Христијан Мицкоски и во низа именувани носители на државни функции.
Изјавите ја отвораат дилемата за границата меѓу духовната служба и партиската политика. Кога црковен достоинственик не се ограничува на оценка за конкретни политики, туку прогнозира долгорочно владеење на една партија и посакува нејзините политички противници повеќе да не дојдат на власт, тој излегува од просторот на општествен коментар и зазема јасно политичка позиција.
Тоа е особено чувствително кога зборува човек чија духовна служба подразбира грижа за верници со различни политички убедувања.
Од Хунзите до денешната политика: потрагата по историска потврда
Името на Агатангел е поврзано и со една од најнеобичните епизоди од политичко-идентитетските политики во Македонија во 2008 година – посетата на делегацијата на Хунзите од северен Пакистан, предводена од Газанфар Али Кан и неговата сопруга Рани Атика.
Архивата на Повардарската епархија бележи дека делегацијата престојувала во Македонија од 11 до 18 јули 2008 година, дека била примена од тогашниот премиер Никола Груевски и од црковни достоинственици, меѓу кои и Агатангел, и дека гостите биле опишувани како потомци на Александар Македонски. Во тогашните медиумски извештаи, посетата била претставена како средба со народ што наводно има историска и родовска врска со античките Македонци.
Треба да се направи важна разлика: достапните архивски записи ја потврдуваат посетата и приемот кај Агатангел, но не даваат сигурна основа да му припишеме конкретна изјава за „кралот на Хунзите“. Во медиумските извештаи од тоа време, Газанфар Али Кан е именуван како принц, а не како крал.
Поширокиот контекст, сепак, е значаен. Посетата се вклопуваше во тогашните обиди да се зацврсти тезата за директна историска врска меѓу современите Македонци и античкото македонско наследство. Таа беше дел од политичката атмосфера во која националниот идентитет сè почесто се претставуваше преку симболични историски приказни.
Самото присуство на Агатангел на приемот не е доказ дека тој бил автор или политички организатор на таа идеја. Но епизодата покажува колку лесно црковните и државните авторитети можат да се најдат во истиот простор на политичко конструирање на национални пораки.
Кога духовниот авторитет зазема партиска страна
Најсилниот аргумент за критичката анализа, сепак, не е епизодата од 2008 година, туку она што Агатангел самиот го кажал четири години подоцна.
Во интервју за весникот „ДЕН“ во 2012 година, на прашањето дали ставовите на црковните достоинственици можат да ги поделат верниците со различна партиска припадност, тој одговорил дека свештенството не треба да биде партиски определено затоа што Црквата има верници од различни партии и „не треба народот да го делиме на партиска основа“.
Тоа е принцип што звучи јасно и разумно. Црквата не е партија, а верниците не се политички еднообразна група. Во храмот доаѓаат луѓе што гласаат за власта, за опозицијата, за помали партии или воопшто не учествуваат на избори. Нивната заедничка духовна припадност не значи дека мора да имаат исти политички ставови.
Но во истото интервју Агатангел ја брани можноста архиереј да зборува позитивно за владејачката партија, повикувајќи се на библискиот став дека власта треба да се почитува. Тука се појавува суштинската разлика меѓу почитувањето на институциите и политичката поддршка за конкретна партија.
Почитувањето на законски избраната власт е едно. Да ѝ се даде духовна легитимација на една партија, да ѝ се предвиди долготрајно владеење и да се посакува нејзината конкуренција никогаш повеќе да не победи е нешто друго.
Верскиот лидер не е политички арбитер
Во октомври 2026 година, Агатангел не се задржа само на оценка дека Владата работи добро. Тој јавно изјави дека има доверба во премиерот, министрите и претседателката, а за ВМРО-ДПМНЕ предвиде власт со траење споредливо со владеењето на Тито. Во друго интервју, според објавените извештаи, призна дека гласал за актуелната влада и дека повторно би го направил тоа.
Секој граѓанин има право на политичко убедување и на глас. Ни епископите не се лишени од тоа право. Но прашањето е дали треба да го претвораат својот духовен авторитет во јавна препорака за тоа кој треба да владее и колку долго.
Кога политичар ќе каже дека неговата партија треба да владее со децении, тоа е партиска амбиција. Кога истата порака доаѓа од висок црковен достоинственик, таа добива дополнителна тежина затоа што се изговара од позиција на духовен авторитет. Верникот може да ја доживее како морална или национална порака, а не само како лично политичко мислење.
Токму тука лежи опасноста од поделби. Наместо да биде простор за духовна поддршка на луѓето со различни ставови, Црквата ризикува да биде перципирана како сојузник на една политичка опција. Верниците што не ја поддржуваат таа опција може да почувствуваат дека нивните политички избори се ставени во судир со нивната духовна припадност.
Неутралноста не значи молк за неправдата
Залагањето за неутралност на верските лидери не значи дека тие треба да молчат за сиромаштијата, корупцијата, насилството, неправдата или злоупотребата на власта. Напротив, тие можат и треба да зборуваат за моралните прашања што ги засегаат граѓаните, без оглед на тоа кој е на власт.
Но постои разлика меѓу критика на конкретна политика и поддршка за конкретна партија. Верски лидер може да побара подобра заштита на сиромашните, да ја осуди корупцијата или да повика на одговорност од институциите, а притоа да не им порачува на верниците која партија треба да остане на власт.
Таквата дистанца не е слабост, туку услов за доверба. Таа му овозможува на верскиот лидер да зборува со морална тежина и пред оние што ја поддржуваат Владата и пред оние што ѝ се спротивставуваат.
Црквата треба да биде место на заедништво
Агатангел има право на лични политички ставови. Но јавноста има право да ги спореди тие ставови со принципот што самиот го формулирал: народот не треба да се дели на партиска основа.
Ако Црквата навистина ги обединува верниците, нејзиниот авторитет не треба да зависи од тоа која партија е на власт. Владите се менуваат, коалициите се распаѓаат, а политичките мнозинства доаѓаат и си одат. Духовната институција, ако сака да остане место на заедништво, мора да може да им се обраќа на сите граѓани без да изгледа како да застанала зад една политичка страна.
Затоа проблемот не е во тоа што владиката има политичко мислење, туку во тоа што неговите јавни пораки можат да ја заматат границата меѓу духовната служба и партиската пропаганда. Кога посакува една партија да владее колку Тито, тој не зборува само за актуелната власт – тој испраќа порака и до сите верници што не го делат неговиот политички избор.
Ако целта на Црквата е да го обединува народот, најдобриот начин да ја зачува таа улога е да не бара духовна потврда за ничие политичко владеење. Ниту на ВМРО-ДПМНЕ, ниту на СДСМ, ниту на која било друга партија. Верниците не се должни да гласаат исто за да се молат заедно.
