Skip to content
Европската Унија најавува помалку бирократија, дигитални услуги и туризам во текот на целата година. Македонските податоци покажуваат поинаков предизвик: од речиси 2,7 милиони ноќевања во првите осум месеци, повеќе од една третина се остварени само во август.
Европската комисија ја претстави првата Стратегија на ЕУ за одржлив туризам, со која најавува нов пристап кон една од најголемите европски стопански дејности. Наместо успехот да се мери само преку бројот на туристи, Брисел сака поголема економска вредност за локалните заедници, помали административни трошоци за компаниите и туристичка активност распределена во текот на целата година.
За Македонија, која не е членка на Европската Унија, новата стратегија не создава непосредни законски обврски. Но таа отвора важно прашање за насоката во која треба да се развива домашниот туризам: дали земјата ќе продолжи да се потпира врз неколку туристички центри и кратка летна сезона или ќе создава услови за подолг престој и поголеми приходи во текот на годината?
Според Европската комисија, туризмот создава околу 10 отсто од бруто-додадената вредност во ЕУ, поддржува повеќе од 20 милиони работни места и опфаќа пет милиони компании, од кои 99 отсто се мали и средни претпријатија.
Новата стратегија, претставена на 4 ноември, се фокусира токму на нивната конкурентност, пристапот до квалификувани работници, дигиталните технологии и намалувањето на непотребните административни пречки.
Во Македонија еден месец носи третина од ноќевањата
Последните достапни податоци од Државниот завод за статистика покажуваат колку е изразена сезонската нерамномерност во македонскиот туризам.
Од јануари до август 2026 година во земјата престојувале 985.959 туристи, кои оствариле 2.694.377 ноќевања.
Само во август биле регистрирани 244.513 туристи и 934.042 ноќевања.
Тоа значи дека еден месец учествува со 34,7 отсто во сите ноќевања остварени во првите осум месеци од годината.
За споредба, во февруари биле регистрирани 94.652 ноќевања, речиси десет пати помалку отколку во август.
Разликата покажува колку силно туристичката активност варира во зависност од сезоната.
Во првите осум месеци бројот на туристи пораснал за три отсто во однос на истиот период лани, а бројот на ноќевања за 3,7 отсто. Кај странските туристи растот на ноќевањата изнесувал 5,7 отсто.
Ова се позитивни показатели, но сами по себе не кажуваат дали туристичкиот сектор успева да создаде поголема економска вредност по посетител, подобри услови за вработените и постабилни приходи надвор од летните месеци.
Токму тие прашања се во центарот на новата европска стратегија.
Охрид пред предизвикот: Повеќе туристи или подобро управување?
Еден од клучните принципи што ги промовира Европската комисија е порамномерна распределба на туристите меѓу регионите и сезоните.
Според податоците презентирани од еврокомесарот Апостолос Цицикостас, само 13 отсто од европските региони остваруваат половина од сите туристички ноќевања во Европа.
Таквата концентрација создава притисок врз инфраструктурата, јавните услуги, природните ресурси и квалитетот на животот на локалното население.
Во Македонија ова прашање е особено важно за Охридскиот Регион, чија туристичка привлечност е директно поврзана со природното и културното наследство.
УНЕСКО во своите документи предупредува на притисоците од урбанизацијата, инфраструктурниот развој и туристичките активности врз заштитеното подрачје.
Оттука, развојот на туризмот не може да се сведе само на изградба на нови сместувачки капацитети или зголемување на бројот на посетители.
Подолга сезона, подобро управување со посетителите, заштита на крајбрежјето и развој на туристичка понуда надвор од најоптоварените летни месеци се прашања што непосредно ја поврзуваат европската стратегија со македонските потреби.
За македонскиот туризам ова би значело поголемо внимание на културниот, руралниот, планинскиот, гастрономскиот и конференцискиот туризам, како можности за намалување на зависноста од летните одмори.
Брисел најавува помалку бирократија, што може да научи Македонија?
Еден од најконкретните делови на европската стратегија се однесува на административните процедури.
Европската комисија најавува иницијатива за поедноставување на регулативата и отстранување на непотребните административни оптоварувања, особено за малите туристички претпријатија.
Предвидени се и Европска академија за туризам, заеднички европски простор за туристички податоци и опсерваторија што ќе овозможи подобро следење на состојбите во секторот.
Целта е компаниите полесно да доаѓаат до информации, обуки и дигитални алатки, а институциите да носат одлуки врз основа на податоци.
За Македонија ова отвора прашање колку административни постапки мора да помине едно мало семејно сместувалиште, рурално туристичко домаќинство или угостителски објект и колку од нив може да се поедностават преку дигитални услуги.
Во овој контекст, од значење е и поврзаноста на туристичките политики со пошироките реформски напори за намалување на административните бариери и подобрување на деловното опкружување.
Но европската стратегија не значи дека македонските туристички компании автоматски ќе добијат пристап до сите најавени инструменти. Тоа ќе зависи од условите за учество во конкретните програми и од евентуалната соработка со институциите на ЕУ.
Туризмот треба да носи поголеми приходи, не само повеќе посетители
Новата европска политика става акцент на економската вредност што туризмот ја создава за локалните заедници.
Тоа подразбира развој кој ќе им носи приходи не само на хотелите и туристичките агенции, туку и на локалните производители, угостителите, занаетчиите и другите мали бизниси.
За Македонија, каде што туризмот е поврзан со голем број семејни претпријатија и сезонски активности, ова отвора важна економска дилема.
Поголемиот број туристи не мора секогаш да значи пропорционално поголема заработка за локалната економија. Важни се и должината на престојот, потрошувачката, структурата на понудата и делот од приходите што останува кај домашните компании.
Статистичките податоци покажуваат дека во првите осум месеци од 2026 година просечниот престој изнесувал околу 2,7 ноќевања по турист.
Но за посериозна процена на економските ефекти се потребни и податоци за туристичката потрошувачка, приходите на претпријатијата и квалитетот на вработувањето.
Европската комисија со новата стратегија најавува и Алијанса за туризам на ЕУ, во која ќе бидат поврзани државните, регионалните и локалните власти, компаниите и другите засегнати страни.
Целта е подобра координација на политиките и поефикасно управување со туристичките дестинации.
За Македонија, суштинскиот предизвик е домашната туристичка политика да не се оценува само според бројот на туристички пристигнувања, туку и според тоа дали сезоната се продолжува, дали локалните бизниси заработуваат повеќе и дали туристичкиот развој ги зачувува природните и културните ресурси.
Брисел го менува пристапот кон туризмот, од зголемување на бројот на посетители кон поголема вредност и одржливост. За Македонија, каде што само август носи повеќе од третина од ноќевањата во првите осум месеци, ова е повод за преиспитување на економската корист од туристичкиот раст.
Прашањето веќе не е само колку туристи ќе дојдат, туку колку долго ќе останат, колку ќе потрошат и каква вредност ќе остават во локалната економија.
