Skip to content
Вчера започна нова рунда мировни преговори за завршување на војната во Украина. Станува збор за трилатерален состанок на САД, Руската Федерација и Украина. Тоа е првата директна средба на завојуваните страни под покровителство на Вашингтон, во време кога САД се обидуваат да ги интензивираат дипломатските напори за завршување на војната. Дополнително, ова е првиот тест за дипломатијата на американскиот претседател по лошите резултати од изборите во САД, на кои неговата партија го загуби мнозинството во Конгресот. Процесот го води етаблирано дуо, односно специјалните пратеници на претседателот Трамп за Украина и Русија – Џаред Кушнер и Стив Виткоф, анализира денеска Индекс.хр.
Што се однесува до украинската и руската делегација, двете страни испратија влијателни преговарачки тимови. Украинската делегација ја предводат главните луѓе од безбедносните и разузнавачките кругови – Рустам Умеров и Кирило Буданов, а Давид Арахамија е таму како политички претставник. Од друга страна, руската делегација ја предводат двајца искусни дипломати, Јуриј Ушаков и Владимир Медински. Покрај тоа, заменик-министерот за надворешни работи Сергеј Рјабков и некои други претставници од безбедносните и разузнавачките структури се испратени во Абу Даби.
Америка и Русија од една страна, Украина и Европа од друга страна
Фундаменталната цел на Вашингтон во Абу Даби е да најде решенија и одлуки кои на крајот ќе треба да бидат одобрени и од претседателот Путин и од претседателот Зеленски. Администрацијата на Трамп се залага за склучување широк договор што оди подалеку од само запирање на конфликтот и вклучува преглед на целата безбедносна архитектура во Европа.
Со ова, САД всушност отворено испраќаат порака дека сегашната безбедносна архитектура во Европа не функционира. Москва исто така се согласува со оваа порака. Сепак, досега, јазот меѓу Киев и Европа од една страна, и Москва од друга страна, беше непремостлив. Затоа, според она што е познато на јавноста, Виткоф и Кушнер предлагаат неколку предлози, од кои некои се познати долго време.
Американците предлагаат чуден маневар: формална промена на границите за да може Путин да прогласи победа
Безбедносни гаранции за Украина моделирани според НАТО. Прво, Вашингтон мора да даде доволно цврсти гаранции на Киев од една страна, а од друга страна доволно прифатливи гаранции на Москва. Ова треба дополнително да биде придружено со повоени инвестиции во реконструкцијата на земјата. Понатаму, многу е сигурно дека ќе има територијални прилагодувања во случај на договор.
Како што пишува „Економист“, американските преговарачи разгледуваат необичен картографски маневар: промена на административните граници на регионите Донецк и Луганск. Идејата е дека границите на Донбас на хартија едноставно се стеснуваат и се прилагодуваат според она што руската армија моментално го држи под окупација.
Со ова, Путин би можел да ѝ изјави на својата јавност дека „го ослободил целиот Донбас“ и ја исполнил воената цел, додека Украина всушност би ги задржала сите градови и утврдени области под контрола на своите сили, како што се Славјанск и Краматорск, без да се откаже од ниту еден сантиметар од територијата што моментално ја брани.
Понатаму, американскиот предлог вклучува укинување на санкциите за рускиот енергетски сектор, со механизам за ново воведување доколку се прекрши примирјето. Покрај тоа, се споменува и оживувањето на Советот НАТО-Русија, кој беше суспендиран по руската инвазија на Украина во 2022 година.
Украинска перспектива
Што се однесува до Украина, Киев влегува во преговорите со јасни „црвени линии“. По којзнае кој пат јавно, претседателот Зеленски ја отфрли можноста за предавање на територијата за некаков вид безбедносни гаранции кои не беа однапред дефинирани. Јавно е наведено дека официјален Киев очекува безбедносни гаранции во форма на членство во НАТО, а не нешто „слично“ на НАТО.
Во Украина, како и во Европа, постои верување дека без солиден безбедносен договор, Русија ќе го искористи мировниот договор како подготовка за нов напад врз Украина. Што се однесува до неофицијалната комуникација, одредени американски извори тврдат дека украинската страна покажала подготвеност за компромис во приватните разговори. Секако, ова не е потврдено, а слични „протекувања“ на информации до јавноста може да се протолкуваат како форма на притисок врз украинската делегација. Украинската делегација го гледа почетокот на преговорите како можност страните да се договорат за енергетски и поморски прекин на огнот, што би го отворило патот за нова рунда преговори.
Што сакаат Русите?
Сите овие предлози стигнуваат до Москва, која сака да ги користи ваквите преговори исклучиво за редефинирање на безбедносните односи. Министерот Лавров и другите руски претставници нагласуваат дека решавањето на војната во Украина е само една од точките во пошироката дискусија за нова безбедносна архитектура, која, според Москва, мора да ги почитува руските интереси.
Што се однесува до Украина, Русија продолжува да бара повлекување на украинските сили од Донбас, повлекување на Украина од НАТО, што, според Москва, треба да биде потврдено со новиот украински Устав. Како и во случајот со украинските позиции зад затворени врати, американските медиуми со одредена претпазливост нагласуваат дека руските претставници покажуваат одредена флексибилност и „вистинска желба“ да ја завршат војната. Еден вид доказ за ова е „засилената“ руска делегација во Абу Даби.
Европејците се таму, но не учествуваат
Најпроблематичната улога во целиот процес останува онаа на Европа. Европската позиција во овој процес е оптоварена со длабоки внатрешни поделби, страв од маргинализација и затворени преговарачки канали со Москва. Официјален Брисел, предводен од претседателката на Европската комисија фон дер Лајен и францускиот министер за надворешни работи Баро, се приклучи на состанокот во Абу Даби по сопствена иницијатива.
Проблемот е што европските претставници учествуваат во одделни консултации надвор од главните состаноци поради руското противење. Европските земји затоа стравуваат дека Вашингтон би можел да попушти пред барањата на Москва да го ослаби НАТО или да го принуди Киев да прифати неповолни мировни услови. Од друга страна, некои европски лидери, како што се финскиот претседател или норвешкиот премиер, се залагаат и обновуваат директни контакти со Кремљ, предупредувајќи дека е илузија да се очекува крај на војната без дијалог со Москва.
Што е реално да се очекува?
Иако светот чека решение за војната во Украина, реалноста е дека деновиве во Абу Даби не се очекува потпишување на конечен мировен договор или прекин на огнот. Главната цел е, сепак, да се разјаснат позициите, да се идентификуваат точките на спор и да се одржи дипломатската динамика. Средбата може да се подели на два дела – првиот е прашањето за безбедносните гаранции и идната европска безбедносна архитектура, а вториот е чувствителните територијални прашања.
Текот на состанокот зависи од тоа колку гореспоменатите Виткоф и Кушнер ќе успеат доволно да ги приближат ставовите на Киев и Москва за да продолжат да работат кон конечен мировен договор.
Исто така, по овој состанок, од големо значење ќе биде најавениот состанок за нуклеарно оружје следната недела во Пекинг, каде што се очекува да се сретнат претседателите на Кина, Русија и САД. Иако ова е самит кој ќе биде многу поширок од самото украинско прашање, вклучувањето на Кина во целиот процес би можело да доведе до наоѓање конечно решение за војната во Украина.
