Skip to content
Од студентските блокади во Србија до младинските бунтови во Азија и Африка, новата генерација ја менува политиката без класични лидери и партиски хиерархии. Прашањето за Македонија е дали старите елити ќе ѝ отворат простор или ќе продолжат да ја потценуваат.
Дали 2026 година е нова 1968? Прашањето што го отвора тематскиот блок во печатеното издание на српска „Политика“ за генерацијата Зет не е само историска споредба. Тоа е обид да се разбере зошто младите, кои со години беа прогласувани за политички незаинтересирани, денес стануваат една од најнепредвидливите сили што ги предизвикуваат воспоставените центри на моќ.
Од друга страна, колумната на Марјан Забрчанец „Време е Џен Зи да преземат водство“, објавена на ТРН.мк, ја поставува дилемата и пред македонското општество: дали повозрасните генерации ќе ги прифатат младите како рамноправни партнери или ќе се обидат да ги приспособат на сопствените политички навики.
Од 1968 до 2026: бунт без препознатлив лидер
Во 1968 година студентите излегуваа на улиците со идеолошки јасни барања и често се потпираа врз интелектуалци, професори и културни авторитети. Денешните младински движења функционираат поинаку. Нивната сила не мора да произлегува од еден харизматичен водач, туку од мрежа на учесници кои разменуваат информации, се договараат и дејствуваат без единствен команден центар.
Во анализата „Бунтовен рој на дигиталното поколение“, објавена во тематскиот блок на „Политика“, оваа структура се опишува преку метафората на рој: многу учесници, без строга хиерархија, но со способност за брза координација. Дигиталните платформи овозможуваат мобилизација, но и ширење информации кога институционалните канали се затворени или недоверливи.
Тоа не значи дека секое движење е целосно без лидери или дека технологијата сама по себе создава демократија. Но ја менува распределбата на влијанието. Кога нема едно лице што може да се дискредитира, кооптира или отстрани од јавноста, движењето станува потешко за контролирање со традиционалните политички методи.
Србија: од блокади до изборна победа
Најсилниот регионален пример е Србија. Протестите започнаа по уривањето на настрешницата на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, во кое загинаа 16 лица. Барањата за одговорност и борба против корупцијата прераснаа во двегодишно движење што ја предизвика власта на Александар Вучиќ.
На парламентарните избори на 25 октомври 2026 година, листата поддржана од студентското движење освои мнозинство во Собранието. Според конечните резултати, таа доби 140 од 250 пратенички места, наспроти 103 за Српската напредна странка.
Но победата не треба погрешно да се претстави како изборна победа на студенти кои самите влегле во парламентот. Движењето поддржа поширока листа на кандидати, меѓу кои имаше лекари, професори и други јавни личности. Токму тоа е една од важните лекции: граѓанскиот бунт може да создаде политичка алтернатива без едноставно да стане продолжена рака на постојните партии.
Истовремено, изборната победа не е исто што и успешно владеење. Пред движењето допрва стојат прашањата за институционалните реформи, контролата врз јавните пари, владеењето на правото и одржувањето на внатрешното единство.
Не се аполитични, туку антипартиски
Во вториот текст на „Политика“, „Политички полетарци од инкубаторот на виртуелниот свет“, се проблематизира претпоставката дека младите не се заинтересирани за политика затоа што не членуваат масовно во партии и синдикати.
Незадоволството на Џен Зи често произлегува од конкретни прашања: недостапно домување, скапо секојдневие, несигурна работа, квалитет на образованието, ментално здравје, климатски промени и корупција. Наместо да почекаат некоја партија да ги претвори овие проблеми во изборни ветувања, младите создаваат сопствени канали за мобилизација.
Глобалниот бран ги вклучува протестите во Бангладеш, Непал, Кенија, Мароко и други земји. Анализата на „Гардијан“ од ноември 2026 година забележува најмалку 25 големи младински протестни движења и посочува дека тие се поврзани со незадоволството од корупцијата, нееднаквоста, лошите јавни услуги и ограничените можности за младите. Исходите се различни: некаде протестите придонесоа за политички промени, а на други места се соочија со репресија.
Затоа, не постои единствена идеологија на Џен Зи. Заедничка точка е недовербата кон институциите што не ги решаваат проблемите и барањето за резултати што можат да се проверат.
Македонија ризикува да го помеша молчењето со согласност
Колумната на Забрчанец предупредува дека дистанцата на младите од старите политички структури не значи дека се задоволни од нив. Дел од нив се повлекуваат, други размислуваат за иселување, а трети ја изразуваат фрустрацијата преку дигитални заедници и граѓански иницијативи.
Анкетата на Рацин.мк, цитирана во колумната, укажува на песимизам дека српскиот студентски бран ќе предизвика промени и во Македонија. Но анкетниот резултат не е доказ дека младите нема да се мобилизираат. Тој е сигнал за недовербата во домашната политичка понуда.
Опасноста за партиите е да одговорат со козметички решенија: нови младински крила, кампањи на социјалните мрежи и политичари кои користат генерациски сленг без да споделат вистинска моќ. Младите не бараат само да бидат слушнати, туку да учествуваат во одлучувањето за прашањата што директно им го обликуваат животот.
Сатирата ја погодува суштината
Во рубриката „Карлов угао“, сатиричарот Драгутин Миниќ Карло ја сумира генерациската конфронтација со забелешката дека младите „полудеа“ затоа што постарите се правеле премногу паметни. Ироничната поента е дека генерацијата што ја обвинуваат дека не знае што сака многу добро знае што не прифаќа: корупција, затворени кругови на моќ и политичари кои бараат доверба без одговорност.
Токму тука се среќаваат анализите од „Политика“ и пораката на Забрчанец. Џен Зи не мора да ја преземе целата власт за да ја промени политиката. Доволно е да ја урне претпоставката дека власта природно им припаѓа на истите луѓе и истите структури.
2026 година не е копија на 1968. Денешните младински движења имаат други алатки, други теми и поинаква организација. Но прашањето е исто: дали институциите можат да се променат пред незадоволството да прерасне во уште подлабок конфликт?
За Македонија, вистинскиот тест не е дали младите ќе излезат на улица по српски пример. Тестот е дали политичките партии, универзитетите, медиумите и институциите ќе создадат простор во кој младите нема да мораат да избираат меѓу иселување, апатија и бунт. Ако Џен Зи бараат нова политичка култура, одговорот не може да биде уште една кампања за младите. Мора да биде промена на начинот на кој се делат моќта, одговорноста и можноста за одлучување.
