Skip to content
Предвремените парламентарни избори повторно се во центарот на политичката дебата, но зад јавните пораки за подготвеност или противење се отвораат три прашања: дали владејачката коалиција може да ги надмине несогласувањата, дали опозицијата ќе побара избори и дали државата може финансиски да го издржи дополнителниот политички циклус. Политичкиот аналитичар Сефер Селими во интервју за „Фокус“ прогнозира дека најверојатниот термин е 18 април 2027 година, но нагласува дека реализацијата зависи и од способноста на Владата да обезбеди средства за задолжувањата и за планираните активности.
Премиерот Христијан Мицкоски, од друга страна, порача дека предвремените избори во овој момент би биле неодговорни поради финансиските обврски на државата. Опозициските партии, пак, ја задржуваат позицијата дека се подготвени за изборно соочување, но не сакаат да ѝ дадат политичко оправдување на власта да го скрати мандатот. Така, изборите се истовремено предмет на јавна дебата, средство за меѓупартиски притисок и можен излез од несогласувањата во владината коалиција.
Селими: 18 април е најверојатниот термин, но клучни се парите
Во интервју објавено на 13 ноември, Сефер Селими оценува дека предвремените избори можеби веќе се предмет на политички договор зад затворени врати. Тој вели дека во политичките кулоари подолг период се споменува 18 април следната година, но не тврди дека постои јавно потврден датум.
„Јас речиси убеден, дека предвремените избори се веќе договорени“, вели Селими во интервјуто за „Фокус“, додавајќи дека крајниот исход ќе зависи од способноста на Владата да обезбеди задолжување за реализација на своите проекти и за изборната кампања.
Според него, спорот околу полагањето на правосудниот испит на албански јазик не е нужно главната причина за предвремените избори, но може да послужи како политичко оправдување доколку дојде до дополнително заострување на односите меѓу владините партнери. Селими смета дека таквиот развој би можел да ја доведе во прашање стабилноста на коалицијата и да го забрза изборниот процес.
Тој посебно ја издвојува финансиската димензија. Според неговата процена, важен фактор е дали Владата ќе успее да обезбеди околу 1,2 милијарди евра на европските финансиски пазари. Ова е процена на аналитичарот, а не потврда дека средствата се веќе обезбедени или дека изборите се договорени.
Токму тука се судираат политичката желба за нов мандат и потребата државата да ги исполни своите финансиски обврски. Ако изборниот календар зависи од пристапот до пари, тогаш прашањето не е само кога партиите би сакале да гласаат, туку и дали можат да го финансираат изборниот процес без дополнителен притисок врз јавните финансии.
Мицкоски: Политички му одговараат, но финансиски се ризик
На брифинг со новинарите на 11 ноември, Мицкоски направи разлика меѓу партискиот и државниот интерес. Тој призна дека од политички аспект изборите би ѝ одговарале на ВМРО-ДПМНЕ, но оцени дека нивното одржување во овој период би било неодговорно.
Премиерот предупреди дека во следните две години државата треба да обезбеди околу пет милијарди евра за отплата и рефинансирање на долговите, камати и покривање на буџетскиот дефицит. Според неговите бројки, во 2027 година треба да се обезбедат околу 2,3 милијарди евра, а во 2028 година уште околу 2,7 милијарди евра.
„Доколку сега, во 2027 година, се организираат предвремени парламентарни избори, пред чие одржување треба да има техничка влада за период од шест месеци, тоа би било неодговорно однесување кон државата“, изјави Мицкоски, предупредувајќи дека продолжен период со техничка влада би ја отежнал финансиската позиција на земјата.
Ова е главниот аргумент на премиерот против предвремените избори. Но, тој истовремено остава простор за политичка калкулација: ако изборите ѝ одговараат на неговата партија, а државните финансии се причината за нивно одложување, тогаш одлуката ќе зависи од процената дали политичката добивка го оправдува финансискиот ризик.
Оваа противречност ја издвојува и „360 степени“ во анализата на изјавите на премиерот од 11 ноември: изборите можат да ѝ одговараат на ВМРО-ДПМНЕ, но да не бидат поволни за државата во конкретниот финансиски момент. Сепак, тврдењето дека земјата би банкротирала поради избори е политичка процена на Мицкоски, а не автоматски докажана последица. За да се оцени ризикот, потребни се конкретни податоци за доспевањето на обврските, планираното задолжување и влијанието на изборниот процес врз буџетската ликвидност.
ЗНАМ и ВРЕДИ: правосудниот испит како тест за коалицијата
Несогласувањата меѓу ЗНАМ и ВРЕДИ околу можноста правосудниот испит да се полага и на албански јазик ја засилија дебатата за стабилноста на владината коалиција.
Лидерот на ЗНАМ, Максим Димитриевски, на 12 ноември изјави дека неговата партија нема да го поддржи предложеното решение доколку во истата форма стигне во Собранието. Тој побара поширока јавна дебата и најави дека очекува лидерска средба со коалициските партнери во декември.
„Јас не сакам да бидам информиран, сакам да бидам консултиран“, порача Димитриевски во интервју за Канал 5, нагласувајќи дека ЗНАМ останува дел од Владата сè додека не бидат нарушени основните принципи на коалицискиот договор.
Истовремено, тој ги отфрли тврдењата дека во коалицијата се создава вештачка криза и изјави дека премиерот може да распише предвремени избори ако процени дека тие се потребни. Тоа е важна разлика: Димитриевски најавува можност за преиспитување на учеството во власта, но во исто време не соопштува дека ЗНАМ ја напушта коалицијата.
За Селими, ескалацијата на спорот може да им послужи на партнерите како оправдување пред сопствените гласачи доколку се оди на избори. Особено чувствителна е позицијата на ВРЕДИ, која е под политички притисок да покаже дека може да ги застапува интересите на Албанците во рамките на владината коалиција.
Но, засега нема потврда дека несогласувањата неизбежно ќе доведат до распад на Владата. Спорот може да биде реален и политички значаен, а сепак да заврши со компромис, одложување на законското решение или продолжување на преговорите меѓу партнерите. Затоа, самиот конфликт не е доказ дека изборите се веќе договорени.
ДУИ бара избори, СДСМ не сака да биде алиби
На 12 ноември, генералниот секретар на ДУИ, Арбер Адеми, повтори дека предвремените парламентарни избори се повеќе од потребни. Тој ја оспори аргументацијата на власта дека изборите би ја довеле државата до банкрот, посочувајќи ја, според него, противречноста меѓу владините пофалби за економскиот раст и предупредувањата за финансиски колапс.
„Еден момент, Македонија е третата земја во Европа според економскиот раст, а следниот ден сме на работ на банкрот“, рече Адеми, оценувајќи дека граѓаните треба повторно да одлучат за политичката насока на државата.
Ова е политички аргумент на ДУИ, а не економска анализа што сама по себе го разрешува спорот. Економскиот раст и потребата од задолжување не се меѓусебно исклучиви: државата може да бележи раст, а истовремено да има големи обврски за отплата на долг и финансирање на буџетскиот дефицит. Вистинската проверка е во структурата на јавните финансии и во тоа дали Владата може да ги сервисира обврските по одржливи услови.
СДСМ, пак, ја задржува позицијата дека нема да му даде алиби на Мицкоски за распишување предвремени избори. Според ставот пренесен од „360 степени“, партијата смета дека премиерот, кој ја има поддршката на парламентарното мнозинство, треба самиот да ја преземе одговорноста за евентуалната одлука.
Така, опозицијата се наоѓа во двојна позиција: тврди дека е подготвена за избори, но не сака да биде таа што ќе му помогне на премиерот да го оправда скратувањето на мандатот. ДУИ бара избори, додека СДСМ настојува политичката одговорност за нивното распишување да остане кај власта.
Оваа разлика е важна бидејќи подготвеноста за избори не е исто што и формално барање за избори. Додека нема конкретна иницијатива во Собранието, договор меѓу политичките актери или официјална одлука, дебатата останува во доменот на политичките сигнали и процените.
Дали изборите се веќе договорени или се користат како притисок?
Во последните денови се издвојуваат три можни сценарија. Првото е предвремени избори напролет, како што прогнозира Селими, ако власта процени дека политичкиот момент ѝ одговара и успее да ги обезбеди потребните финансиски средства. Второто е продолжување на мандатот до редовните избори во 2028 година, со аргумент дека државата треба да се фокусира на финансиските обврски и на реализацијата на владината програма. Третото е продолжена политичка неизвесност, во која спорот меѓу ЗНАМ и ВРЕДИ ќе се користи за преговори и притисок, без веднаш да доведе до распад на коалицијата.
Во моментов, најголемата слабост на тезата дека изборите се веќе договорени е отсуството на јавна институционална потврда. Прогнозата на Селими е конкретна и вредна за анализа, но останува процена заснована на неговите сознанија за политичките разговори. Ниту изјавите на Мицкоски, ниту ставовите на опозицијата и на Димитриевски досега не претставуваат официјално потврдување на 18 април како датум за гласање.
Вистинскиот тест ќе биде дали ќе следуваат конкретни чекори: формално барање за избори, разговори за датум, промена на ставовите во владината коалиција или јасна одлука за продолжување на мандатот. Подеднакво важно ќе биде дали Владата ќе ги поткрепи своите предупредувања со јасни финансиски проекции за трошоците и ризиците од изборниот процес.
Предвремените избори не се само партиска пресметка. Тие значат нов трошок за државата, период на техничка влада и прекин или забавување на дел од редовните политички процеси. Но, исто така, тие се легитимен демократски механизам кога постои политичка потреба и кога се исполнети законските услови.
Затоа, прашањето не е само дали Македонија ќе гласа во април 2027 година. Прашањето е дали политичките партии ќе покажат дека одлуката ја носат врз основа на јасни аргументи за стабилноста на Владата, економската состојба и довербата на граѓаните, или изборниот датум ќе остане инструмент во меѓусебните калкулации.
