Skip to content
Државата планира во 2027 година да потроши околу 7,16 милијарди евра, но за граѓаните клучното прашање не е само колку пари ќе поминат низ буџетот, туку какви услуги, социјална сигурност и јавна инфраструктура ќе добијат за нив. Предлог-буџетот предвидува околу две милијарди евра за пензии, 954 милиони евра за здравствена заштита, приближно 930 милиони евра за плати во јавниот сектор и 663 милиони евра за капитални инвестиции. Истовремено, државата планира да потроши повеќе отколку што ќе собере, со дефицит од околу 732 милиони евра, односно 3,5 проценти од бруто-домашниот производ.
Предлог-буџетот веќе е во собраниска процедура, каде што се поднесени над 300 амандмани. Тоа е можност да се отвори суштинска дебата за приоритетите на државата: дали планираните средства ќе донесат подобро здравство, поквалитетно образование, поефикасна администрација, поголема социјална заштита и инфраструктура што навистина им е потребна на граѓаните.
Речиси 7,2 милијарди евра расходи, но и дефицит од 732 милиони
Според предложената финансиска рамка, вкупните приходи за 2027 година се планирани на 395,4 милијарди денари, а расходите на 440,4 милијарди денари. Тоа значи дека државата планира да потроши околу 45 милијарди денари повеќе отколку што ќе собере, односно приближно 731,7 милиони евра.
Владата ја претставува буџетската рамка како обид да се одржат стабилни јавни финансии, да се продолжи фискалната консолидација и да се поддржи економскиот раст. Во проекциите се вклучени економски раст од 3,8 проценти и инфлација од 3,2 проценти.
Но, овие бројки се планови, а не гаранција дека економијата ќе се движи токму по предвиденото сценарио. Ако приходите потфрлат или ако расходите се реализираат поинаку од планираното, тоа може да влијае врз потребата од дополнително финансирање и врз просторот за други буџетски приоритети.
Дефицитот сам по себе не значи дека сите пари што недостигаат ќе се потрошат за плати и тековни обврски. Тој е разликата меѓу вкупните планирани расходи и приходи, а неговото финансирање и структурата на трошењето треба да се анализираат одделно. Важни се и намената на расходите, условите под кои државата се задолжува и способноста инвестициите да создадат долгорочна корист.
Пензии, плати и социјални трансфери: големи обврски на државата
За исплата на пензиите во 2027 година се предвидени 123,8 милијарди денари, односно околу две милијарди евра. Пензиите се една од најголемите поединечни расходни ставки и директно влијаат врз животниот стандард на голем број домаќинства.
За социјални трансфери се планирани вкупно 220,8 милијарди денари, или приближно 3,6 милијарди евра. Во оваа категорија влегуваат пензиите и други социјални исплати, па износот не треба да се чита како средства наменети исклучиво за социјална помош на најсиромашните семејства.
Токму затоа, за оценување на социјалната политика не е доволно да се знае колкав е вкупниот износ. Важно е како средствата се распределуваат, колку граѓани ги добиваат, дали помошта стигнува до најранливите и дали нејзината вредност одговара на реалните трошоци за живот.
За плати во јавниот сектор се планирани околу 57,2 милијарди денари, односно 930 милиони евра. Овие средства овозможуваат функционирање на институциите, но прашањето за граѓаните е дали јавните услуги ќе бидат побрзи, подостапни и поквалитетни.
Висината на средствата за плати сама по себе не покажува дали администрацијата е ефикасна. За тоа се потребни податоци за продуктивноста, достапноста на услугите, времето потребно за решавање на предметите и квалитетот на работата на институциите.
Здравството добива 954 милиони евра, но што значи тоа за пациентите?
За здравствена заштита се планирани околу 954 милиони евра. Според образложението на буџетот, средствата за оваа намена се повисоки за околу 3,9 милијарди денари во однос на тековната година.
Поголемиот номинален буџет може да обезбеди простор за подобро финансирање на здравствениот систем, но сам по себе не гарантира дека пациентите ќе добијат побрза дијагностика, навремени прегледи и достапни терапии.
За да се оцени ефектот, потребно е да се следи колкав дел од средствата ќе бидат реализирани, како ќе се распределат меѓу здравствените установи и за кои услуги ќе бидат употребени. Важни се и податоците за листите на чекање, недостигот од кадар, набавката на лекови и медицинска опрема и достапноста на здравствените услуги надвор од големите градови.
Слично е и со образованието. Вкупните буџетски износи треба да се поврзат со конкретни резултати: условите во училиштата, вложувањата во образовна инфраструктура, опременоста, достапноста на наставен кадар и условите за студентите. Без таква споредба, номиналната сума не е доволна за да се заклучи дали образовниот систем добива средства што одговараат на неговите потреби.
663 милиони евра за капитални инвестиции: планот допрва треба да стане реалност
За капитални расходи се предвидени 40,8 милијарди денари, односно околу 663 милиони евра. Оваа ставка е важна затоа што треба да ги поддржи инфраструктурните и другите долгорочни инвестиции.
Во буџетските проекции се предвидува продолжување на инфраструктурни проекти, меѓу кои Коридорите 8 и 10-Д, автопатските делници Кичево–Охрид, Кичево–Букојчани и Скопје–Блаце, како и инвестиции во железницата и јавниот превоз во Скопје.
Но, разликата меѓу планирани и реализирани капитални расходи е клучна. Износот запишан во буџетот не значи дека целата сума ќе биде потрошена, ниту дека сите проекти ќе бидат завршени во предвидениот рок.
Затоа, во текот на 2027 година ќе треба да се следат кварталните извештаи за реализацијата на капиталните инвестиции, исплатите по проекти и евентуалните одложувања. На граѓаните не им е доволно да им се соопшти колку пари се планирани за инфраструктура; тие треба да можат да видат кои објекти се изградени, кои услуги се подобрени и кои рокови се исполнети.
Дефицитот не е исто што и инвестициите, а задолжувањето има цена
Покрај финансирањето на дефицитот, државата во 2027 година треба да сервисира и значителни обврски по постојниот јавен долг. Според податоците презентирани во Собранието, за следната година се наведени обврски за сервисирање долг од 124,6 милијарди денари. Меѓу нив е и отплатата на еврообврзницата од 500 милиони евра, издадена во 2023 година.
Овие обврски не треба механички да се додаваат на буџетскиот дефицит како да станува збор за ист вид расход. Дефицитот ја покажува разликата меѓу приходите и расходите во буџетската година, додека отплатата на главницата на долгот е дел од пошироката финансиска операција на државата. За целосната слика се потребни и податоците за каматите, доспеаните главници и планираните извори на финансирање.
Сепак, обврските по долгот се важни за јавните финансии, бидејќи државата мора да обезбеди средства за нивно редовно сервисирање. Колку повеќе средства се потребни за камати и отплати, толку поважно станува внимателното планирање на новите задолжувања и оценувањето на ефектите од јавните инвестиции.
Вистинскиот тест е реализацијата и квалитетот на јавните услуги
Предлог-буџетот за 2027 година е финансиски план со големи износи и бројни обврски. Но, неговата успешност нема да се мери само според тоа дали институциите ќе ги потрошат одобрените средства, туку и според тоа дали граѓаните ќе почувствуваат конкретно подобрување.
За пензионерите тоа значи сигурни исплати и зачувување на куповната моќ. За пациентите – подостапни здравствени услуги и пократко чекање. За учениците и студентите – подобри услови за образование. За работниците и семејствата – функционални јавни услуги, сигурна инфраструктура и социјална заштита што одговара на реалните потреби.
Собраниската расправа и поднесените амандмани се првата фаза од проверката на буџетските приоритети. Следната ќе биде реализацијата во текот на годината, кога ќе може да се споредат планираните и потрошените средства и да се утврди дали ветувањата се претвориле во резултати.
На крајот, најважното прашање не е колку милијарди евра тежи буџетот, туку колку од тие пари ќе се претворат во подобри јавни услуги, поголема социјална сигурност и видлив напредок во секојдневниот живот на граѓаните.
