Skip to content
Годините поминати на работа во земја на Европската Унија може да помогнат за остварување пензија во Македонија. Услов е да постои применлив договор за социјално осигурување и странската институција да ги потврди периодите на осигурување. Притоа, собирањето на стажот и префрлањето на пензиските пари се две различни постапки.
Кога се применува меѓудржавен договор, годините на осигурување може да се соберат за исполнување на условите за пензионирање. Секоја држава потоа го пресметува и го исплаќа својот дел според сопствените прописи. Уплатените придонеси во странство, по правило, остануваат во тамошниот систем, а ПИОМ не ги презема за да исплаќа една заедничка пензија.
Самото работење во членка на ЕУ не гарантира автоматско признавање на стажот во Македонија. Европските правила за координација на социјалното осигурување не ја вклучуваат автоматски и нашата земја. За поврзувањето со македонскиот систем се проверуваат конкретниот договор, неговата примена и категоријата осигурување.
Македонија има договори со повеќе членки на Унијата, меѓу кои Германија, Австрија, Словенија, Хрватска, Бугарија, Белгија, Холандија, Полска, Чешка, Романија, Словачка, Унгарија и Луксембург. На официјалната листа на Министерството за социјална политика се наведени и конвенции со Франција, Италија и Шведска. За конкретно барање, ПИОМ треба да утврди кој договор се применува и кои права ги опфаќа.
Клучен е потврдениот период на пензиско осигурување. Договорот за работа и платните листи може да помогнат при докажувањето, а институциите ги проверуваат службените евиденции. Кај работник што македонска компанија привремено го упатила во странство, осигурувањето може да остане во Македонија, зависно од условите на упатувањето.
Во Македонија општиот услов за старосна пензија е 64 години за мажите, односно 62 години за жените, со најмалку 15 години пензиски стаж. Токму за исполнување на условот за стаж може да биде значајна работата во странство.
На пример, лице со десет години потврден стаж во Македонија и пет години во Германија може, со примена на договорот, да го исполни условот за потребните 15 години. Македонскиот фонд ќе го утврдува правото и износот за македонскиот дел, а германскиот фонд одделно ќе одлучува за германската пензија. Тоа не значи дека Македонија ќе исплаќа пензија како сите 15 години да биле работени тука.
Двете пензии може да почнат да се исплаќаат во различно време. Секоја држава ја применува својата старосна граница и другите услови. Остварувањето македонска пензија само по себе не значи дека истиот ден започнува и странската.
Кога се применува меѓународен договор, постапката во Македонија се почнува преку надлежната филијала или деловница на ПИОМ. Во барањето треба да се наведе и работата во странство. За Германија, официјалното упатство предвидува едно барање што важи за постапката во двете држави: ако лицето живее во Македонија, македонскиот фонд ја покренува и германската постапка, а секоја институција донесува свое решение.
Пред поднесувањето, корисно е да се подготват документ за идентификација, странскиот осигурителен број, податоци за работодавачите, точни периоди на работа и расположливи потврди за осигурувањето. Ако стажот е распределен во три или повеќе држави, се проверува кои периоди може да се соберат според применливите правила.
Откако ќе биде одобрена странската пензија, исплатата може да се насочи на банкарска сметка во Македонија, ако тоа го дозволуваат странските прописи и договорот. На странскиот исплатувач му се доставуваат банкарските податоци што ги бара: име на корисникот, IBAN на сметката, назив на банката и, кога е потребно, BIC/SWIFT. Банката може да побара решение за пензијата и дополнителни обрасци за приемот на средствата.
Германското пензиско осигурување изречно потврдува дека исплаќа пензии на сметки во Македонија. Според неговото упатство, го покрива трошокот за трансферот, додека за примачот може да останат вообичаените надоместоци на неговата банка.
Ако пензијата веќе се прима на странска сметка, промената се пријавува кај исплатувачот. Германскиот Рентен сервис бара известување за новата сметка најмалку осум недели пред затворањето на старата и соодветна изјава за исплата во странство. Треба да се следат и барањата за потврда за живот и да се пријавуваат промените на адресата и банкарските податоци.
Посебно прашање е враќањето на уплатените придонеси. Во Германија постои таква постапка под определени услови, но таа има поинакви последици од примањето пензија. Кај придонеси од вработување вообичаено се враќа само делот што го платил работникот, а со рефундирањето се гасат правата од дотогашното германско осигурување. Затоа, пред вакво барање треба да се побара пресметка и објаснување од надлежниот фонд.
Ако нема применлив договор со државата во која се работело, можноста за собирање со македонскиот стаж се проверува одделно. Сепак, лицето може да има самостојно право на странска пензија според тамошните закони. Исто така, преселувањето во Македонија само по себе не создава право на македонска старосна пензија за лице што целиот работен век било осигурено во странство.
Даночните обврски се проверуваат одделно од признавањето на стажот. Тие зависат од даночното резидентство, видот на пензијата и договорот за избегнување двојно оданочување. УЈП предвидува пријавување на оданочливиот доход од странство и приложување докази за данокот платен таму. Поради тоа, решението за пензијата и потврдите за странскиот данок треба да се чуваат.
Проверката на стажот може да се почне и пред пензионирањето. Од странскиот фонд може да се побара извештај за евидентираните периоди, а преку ПИОМ да се провери постапката за нивно потврдување, додека документите и податоците за работодавачите сè уште се достапни.
