Skip to content
Додека државата преку поволни кредити пласира 250 милиони евра за поддршка на компаниите, податоците за пазарот на трудот откриваат поинаква слика за квалитетот на вработувањата. Во вториот квартал од 2026 година вработеноста пораснала за само 1 процент во споредба со истиот период лани, додека бројот на неформално вработени достигнал 101.022 лица, што е зголемување од 7,2 проценти во однос на претходниот квартал.
Практично, секој седми работник во Македонија работи неформално, а нивниот број е дури за 11.002 поголем од бројот на официјално невработени според Анкетата за работна сила. Економскиот институт Finance Think предупредува дека пазарот на трудот останува во состојба на „интензивна летаргичност“, односно дека не реагира соодветно на економскиот раст. Ваквите показатели го отвораат прашањето дали државната финансиска поддршка доволно придонесува за создавање нови, формални и квалитетни работни места, или економскиот раст сè уште не се претвора во посигурна работа за граѓаните.
Речиси половина од средствата од поволната кредитна линија за македонските компании се насочени кон градежни објекти, а нешто помалку од 40 проценти кон опрема. Финансиската поддршка е распределена преку стотици проекти, но зад големите бројки останува клучното економско прашање: колку нови работни места, поголемо производство и дополнителен извоз ќе создадат овие инвестиции?
Државниот завод за ревизија на 29 октомври објави позитивен заклучок за постапувањето на Развојната банка со кредитната линија од 250 милиони евра.
Ревизорите утврдиле дека активностите поврзани со правната рамка и управувањето со средствата се усогласени, во сите материјални аспекти, со релевантните прописи и договори.
Но позитивната оценка за усогласеност со правилата не е исто што и проценка на конечните економски резултати.
767 проекти, 14,26 милијарди денари одобрени кредити
Според објавените податоци, преку кредитната линија биле одобрени 767 проекти со вкупна вредност од околу 14,26 милијарди денари, односно приближно 232 милиони евра.
До февруари 2026 година биле повлечени околу 14,08 милијарди денари.
Кредитната линија е воспоставена преку соработка меѓу Владата, Министерството за финансии и Развојната банка, а средствата се пласираат преку 12 комерцијални банки.
Условите се поволни: фиксна каматна стапка од 1,95 проценти, рок на отплата до 15 години, можност за грејс-период до три години и максимален кредит до 10 милиони евра по корисник.
Компаниите треба да обезбедат сопствено учество од најмалку 20 проценти од вредноста на инвестицијата.
Ова е значајна финансиска поддршка за бизнисот, особено кога комерцијалното кредитирање може да биде поскапо.
Најмногу пари за објекти и опрема
Структурата на инвестициите покажува каде компаниите го насочуваат капиталот.
Од одобрените средства:
- 46 проценти, односно околу 6,62 милијарди денари, се наменети за градежни објекти;
- 39 проценти, или приближно 5,48 милијарди денари, за современа опрема;
- 11 проценти, односно околу 1,6 милијарди денари, за обновливи извори на енергија;
- преостанатите 4 проценти, или околу 545 милиони денари, за обнова на транспортни средства.
Ваквата распределба покажува силна ориентација кон материјални инвестиции.
Тоа само по себе не е негативно. Новите производствени објекти и опрема можат да го зголемат капацитетот и конкурентноста на компаниите.
Но за да се оцени нивниот ефект, треба да се утврди дали инвестициите навистина придонеле за поголемо производство, нови вработувања и повисока додадена вредност.
Објектот е инвестиција во физички капитал. Неговата економска вредност се потврдува преку тоа што ќе се произведува и создава во него.
Малите фирми добиле најмногу проекти, но не и најмногу пари
Малите претпријатија учествуваат со 455 од вкупно 767 одобрени проекти.
Тоа е околу 59 проценти од бројот на проекти.
Но нивниот удел во вредноста на одобрените кредити е околу 25 проценти, односно 3,57 милијарди денари.
Разликата укажува дека просечната вредност на проектите на малите претпријатија е значително пониска од просекот кај останатите категории корисници.
Ова е очекувано ако се земат предвид големината и инвестицискиот капацитет на различните компании, но отвора важно прашање за распределбата на поддршката.
Дали кредитната линија создава доволно простор малите фирми да преминат во повисока фаза на раст, или најголемиот финансиски капацитет и понатаму го користат поголемите бизниси?
За одговор е потребна подетална анализа на структурата на кредитите, а не само споредба на бројот на одобрени проекти.
Производство, трговија, транспорт – каде се распределени средствата?
Според секторската структура, трговијата добила околу 3,50 милијарди денари преку 194 проекти, што претставува приближно една четвртина од вредноста на одобрените средства.
Транспортот учествува со 129 проекти и 1,45 милијарди денари, а градежништвото со 63 проекти и околу 988 милиони денари.
Угостителството и хотелиерството опфаќаат 37 проекти, вредни околу 852 милиони денари.
Во објавените податоци се наведуваат и значителни средства насочени кон домашното производство.
Но важно е да се разликуваат дејностите на компаниите од конкретните намени на кредитите: инвестиција во градежен објект не значи автоматски дека корисникот припаѓа на градежниот сектор.
Законито потрошени пари – но колку нови работни места?
Ревизијата опфатила проверка на 123 развојни проекти во вредност од приближно 7,33 милијарди денари, односно околу 52 проценти од повлечените средства до февруари 2026 година.
Позитивниот ревизорски заклучок значи дека во проверената област не биле утврдени материјални неусогласености во управувањето со кредитната линија.
Тоа е важна потврда за постапката.
Сепак, за целосна слика на јавноста ѝ се потребни и показатели за резултатите: број на реализирани проекти, нови вработувања, дополнителен извоз, продуктивност, приходи и инвестиции што навистина се ставени во функција.
Не сите овие резултати можат да се измерaт веднаш, бидејќи дел од инвестициите имаат повеќегодишен циклус.
Токму затоа е потребно континуирано следење, наместо оценката за успешност да заврши со одобрувањето на кредитот.
Двесте и педесет милиони евра се сериозен финансиски инструмент за македонската економија.
Но неговата вистинска вредност ќе се покаже дури кога ќе може да се одговори колку дополнително производство, извоз и подобро платени работни места произлегле од инвестициите.
Тоа е разликата меѓу успешно пласирани кредити и успешно искористена развојна можност.
