Власта најавува повеќе средства за здравството и образованието, а опозицијата посочува кратења во програмите за реконструкција на болници и изградба на училишта. Расправата за предложениот буџет за 2027 година отвори прашање што не се гледа само од вкупните суми: колку од парите ќе обезбедат тековно функционирање, а колку ќе донесат нови објекти, опрема и подобри услови за граѓаните.
Истовремено, Министерството за финансии проектира јавен долг од 12,3 милијарди евра до крајот на 2027 година, односно 59,7 проценти од бруто-домашниот производ. Министерката Гордана Димитриеска-Кочоска уверува дека задолженоста ќе остане под прагот од 60 проценти, според пресметките со ревидираните податоци за БДП.
На комисиската расправа на 16 ноември, пратеникот на СДСМ Димитар Ковачевски оцени дека предложениот буџет недоволно одговара на потребите на пациентите, учениците и стопанството.
Според споредбите што ги презентираше, средствата за реконструкција и проширување на јавните здравствени установи се намалуваат за околу 60 проценти. Тој предупреди дека без такви инвестиции тешко може да се очекуваат подобри услови во болниците и модернизација на здравствената инфраструктура.
Во образованието, Ковачевски наведе намалување на развојните расходи на Министерството за образование и наука за 28,5 проценти. За изградба на основни училишта посочи кратење од 59,5 проценти, а за средни училишта од 72,3 проценти. Овие проценти се негови споредби за конкретни буџетски програми, а не намалувања на вкупните средства за здравство и образование.
Тоа разграничување е суштинско. Еден ресор може да добие поголем вкупен буџет поради раст на платите и другите трошоци, а истовремено да располага со помалку средства во одредена програма за изградба или реконструкција. Затоа, вкупното зголемување само по себе не одговара на прашањето кои објекти ќе се градат и кои ќе се обновуваат.
Власта зборува за повисоки секторски буџети и конкретни проекти
Пратениците од владејачкото мнозинство го бранеа предлогот како развоен. Јулија Тушевска посочи дека средствата за предучилишното и основното образование се зголемуваат за 19,3 проценти, а за средното образование за 7,1 процент. Дафина Стојаноска, пак, наведе конкретни инвестиции во образованието, меѓу кои основното училиште во Непроштено, општина Теарце.
На одделниот брифинг со новинарите, Кочоска најави раст на средствата за плати, пензии, судство и капитални проекти, без промена на даночните стапки. Вкупната ставка за плати се зголемува за 6,6 проценти, а за пензии за 4,8 проценти. Тоа не значи автоматски ист процент на покачување за секој вработен или пензионер.
Различните пораки од расправата бараат и поконкретни одговори од Владата: кои инвестиции се завршуваат, кои продолжуваат со помалку средства и дали некои проекти се одложуваат или се финансираат преку други извори. Без таа слика, граѓаните тешко можат да проценат што практично значат најавените зголемувања.
Долгот и каматите го стеснуваат просторот за избор
За капитални расходи во 2027 година се предвидени 40,8 милијарди денари, односно околу 663 милиони евра. За камати се планирани околу 24,9 милијарди денари, приближно 405 милиони евра. Каматните плаќања се посебен трошок од отплатата на главницата на долгот.
Кочоска најави нова еврообврзница како дел од комбинираното домашно и странско задолжување за покривање на дефицитот и сервисирање на обврските. Од власта нагласуваат дека буџетот мора да ги обезбеди доспеаните плаќања, а истовремено да ги продолжи развојните проекти.
Но, останува прашањето како се избираат приоритетите во просторот што го дозволуваат приходите и задолжувањето. Фатмир Битиќи оцени дека нема доволно средства за поддршка на малите и средните претпријатија и инвестициите, додека Ковачевски посочи намалувања и во одделни земјоделски програми.
Проверка преку проектите, роковите и резултатите
За пациентите, поголем здравствен буџет треба да се преточи во достапни прегледи, терапии и подобри болнички услови. За учениците и родителите, повисоките издвојувања треба да значат безбедни и опремени училишта.
Затоа, следниот чекор во расправата треба да биде јасен преглед на проектите: колку средства добива секој од нив, колку е досега реализирано и кога се очекува завршување. Така може да се утврди дали намалувањето на одредена ставка следува по завршена инвестиција или значи одложување на потребен објект.
Предлог-буџетот сè уште не е усвоен. Поднесени се над 300 амандмани, а комисиската расправа продолжува во среда, 18 ноември, по пленарната седница.

